Anayasa Mahkemesi Başkanı Özkaya, Balkan Anayasa Mahkemeleri Forumu 4. Toplantısı’na Katıldı
Anayasa Mahkemesi Başkanı Kadir Özkaya, Balkan Anayasa Mahkemeleri Forumu (BCCF) 4. Toplantısı’nda yaptığı konuşmada anayasa yargısının hukuk devletinin güçlendirilmesindeki rolüne dikkat çekerek, "Bireysel başvuru sisteminde temel yaklaşımımız, hak eksenli bir yorumu tüm yargı sistemine yaymaktır" dedi.

(ANKARA) - Anayasa Mahkemesi Başkanı Kadir Özkaya, Balkan Anayasa Mahkemeleri Forumu (BCCF) 4. Toplantısı’nda yaptığı konuşmada anayasa yargısının hukuk devletinin güçlendirilmesindeki rolüne dikkat çekerek, "Bireysel başvuru sisteminde temel yaklaşımımız, hak eksenli bir yorumu tüm yargı sistemine yaymaktır" dedi.
Kuzey Makedonya Cumhuriyeti Anayasa Mahkemesinin ev sahipliğinde “Hukuk Devletinin Karşı Karşıya Olduğu Güncel Sınamalar: Anayasa Mahkemelerinin Rolü” temasıyla düzenlenen BCCF 4. Toplantısı, 13 Kasım 2026 tarihinde Ohri’de gerçekleştirildi.
Toplantı kapsamında düzenlenen uluslararası konferansta “Anayasa Mahkemesi Kararlarının Etkinliği ve Hukuk Devleti” başlıklı bir konuşma yapan Anayasa Mahkemesi Başkanı Kadir Özkaya, farklı anayasal geleneklerden gelen yüksek yargı kurumlarının ortak amacının insan onurunu merkeze alan, temel hak ve özgürlükleri güvence altında tutan demokratik hukuk devletini güçlendirmek olduğunu vurguladı.
Hukuk devleti ilkesi ile anayasa mahkemelerinin kararlarının etkinliğine ilişkin değerlendirmelerde bulunan Kadir Özkaya, anayasa mahkemelerinin kararlarındaki hukuki tutarlılığın, öngörülebilirliğin ve gerekçelerin ikna ediciliğinin önemine işaret etti. Özkaya, "Anayasa mahkemeleri, kararlarını açıklarken sadece ‘Anayasaya aykırıdır.’ veya ‘Hak ihlali vardır.’ demekle yetinemez. Kararın arkasındaki anayasal mantığı, evrensel hukuk ilkelerini, ölçülülük ve demokratik toplum düzeninin gerekleri gibi temel kriterleri berrak, anlaşılır ve tutarlı bir şekilde ortaya koymalıdır" dedi.
Anayasa yargısı ile derece mahkemeleri ve kamu otoriteleri arasındaki yapıcı diyaloğun önemine değinen Başkan Özkaya, bu ilişkinin anayasanın üstünlüğünü ve temel hakları birlikte korumaya yönelik ortak anlayışa dayandığını vurguladı.
"BİREYSEL BAŞVURU SİSTEMİ TEMEL HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİN KORUNMASINDA ÖNEMLİ İŞLEV ÜSTLENMEKTEDİR"
Türkiye’de 23 Eylül 2012 tarihinde uygulanmaya başlanan bireysel başvuru sisteminin temel hak ve özgürlüklerin korunmasında önemli bir işlev üstlendiğini belirten Başkan Özkaya, bireysel başvuru sayesinde Anayasa’nın doğrudan bireylerin günlük hayatına dokunan yaşayan bir metne dönüştüğünü söyledi. Başkan Özkaya, şöyle devam etti:
"Bireysel başvuru sisteminde temel yaklaşımımız, hak eksenli bir yorumu tüm yargı sistemine yaymaktır. 2012 yılından 2026 yılı ortasına kadar Mahkememize toplam 744 bini aşkın bireysel başvuru yapılmış ve bunların 640 binden fazlası yani yüzde 86,1’i sonuçlandırılmıştır. Aynı dönemde norm denetimi kapsamında 2 bin 600’ün üzerinde iptal davası ve itiraz başvurusu incelenerek büyük oranda karara bağlanmıştır. Bireysel başvurularda verilen 86 bini aşkın hak ihlali kararı, sadece bireylerin mağduriyetini gidermekle kalmamış aynı zamanda derece mahkemelerinin anayasal standartları içselleştirmesine ve yapısal sorunların çözülmesine öncülük etmiştir. Bu kararların yüzde 99,9’unun gereği yerine getirilmiştir."
Anayasa Mahkemesi kararlarının etkisinin artırılması amacıyla çeşitli çalışmalar yürütüldüğünü aktaran Özkaya, kararların uygulanma süreçlerinin yakından takip edildiğini ve Kararlar Bilgi Bankası aracılığıyla kararlara erişimin kolaylaştırıldığını ifade etti. Başkan Özkaya ayrıca yüksek yargı organlarıyla sempozyum, çalıştay ve bilimsel toplantılar düzenlendiğini; hâkim ve savcılara yönelik eğitim programları gerçekleştirildiğini, hâkim ve savcı yardımcıları ile avukat stajyerlerine Anayasa Mahkemesinde staj imkânı sunulduğunu kaydetti.
"ORTAK ANAYASAL DEĞERLER ETRAFINDA KENETLENEREK ULUSLARARASI YARGISAL DİYALOĞU GÜÇLENDİRMEMİZ GEREKMEKTEDİR"
Uluslararası iş birliğinin önemine değinen Başkan Özkaya, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), Avrupa Konseyi ve farklı ülkelerin anayasa mahkemeleriyle yakın ilişkiler sürdürüldüğünü, bu çerçevede gerçekleştirilen faaliyetler aracılığıyla bilgi ve tecrübe paylaşımında bulunulduğunu dile getirdi. Başkan Özkaya, Türk Dünyası Anayasa Yargısı Konferansı (TÜRK-AY), Asya Anayasa Mahkemeleri ve Muadili Kurumlar Birliği (AAMB) ile BCCF gibi bölgesel iş birliği platformlarının da anayasa mahkemeleri arasındaki diyaloğu güçlendirdiğini ve karşılaşılan ortak sorunlara çözüm geliştirilmesine katkı sağladığını ifade etti.
Anayasa Mahkemesi Başkanı Özkaya; dijitalleşme, yapay zekâ teknolojileri, kişisel verilerin korunmasına ilişkin sorunlar, sınır aşan güvenlik tehditleri, salgınlar ve ekonomik dalgalanmalar gibi gelişmelerin yüksek yargı kurumlarının önüne yeni sınamalar çıkardığını dile getirdi. Başkan Özkaya, bu sınamalar karşısında anayasa mahkemeleri arasındaki uluslararası yargısal diyaloğun güçlendirilmesi gerektiğine dikkat çekerek, "Başta Balkan coğrafyasındaki dost kurumlar olmak üzere tüm anayasa mahkemeleri olarak ortak anayasal değerler etrafında kenetlenerek uluslararası yargısal diyaloğu güçlendirmemiz gerekmektedir. Zira tecrübelerimizi paylaşmamız, hak ve özgürlüklerin korunması standardını evrensel düzeyde yukarı taşıyacaktır" dedi.
Anayasa yargısının varlık sebebinin insan onurunu korumak ve adaleti yeryüzünde hâkim kılmak olduğunu vurgulayan Başkan Özkaya, “Unutmamalıyız ki anayasa mahkemesi kararlarının etkinliği teknik bir hukuk meselesinin çok ötesindedir. Bu etkinlik, insan onurunun ve hukukun üstünlüğünün sahadaki gerçek karşılığıdır. Kararlarımızın etkinliği ne kadar güçlü olursa, hukuk devleti de o denli sarsılmaz olacaktır.” şeklinde konuştu.
BCCF ÜYELER KURULU TOPLANTISI GERÇEKLEŞTİRİLDİ
Konferans kapsamında gerçekleştirilen oturumların ardından Forum üyesi ülkeler Arnavutluk, Bulgaristan, Karadağ, Kosova, Kuzey Makedonya ve Türkiye’nin anayasa mahkemelerinin başkan ve üyelerinin katılımıyla Üyeler Kurulu Toplantısı gerçekleştirildi.
Toplantıda, Forumun 2026 yılı dönem başkanlığını yürüten Kuzey Makedonya Cumhuriyeti Anayasa Mahkemesinin faaliyetleri hakkında bilgi verildi. Ayrıca Forumun gelecek dönem çalışmalarının da ele alındığı toplantıda Karadağ Anayasa Mahkemesi, 2027 yılı dönem başkanlığını üstlenmek üzere seçildi.
Toplantının sonunda Ohri Deklarasyonu oybirliğiyle kabul edildi.
BCCF üyesi ülkelerin yanı sıra farklı ülkelerin anayasa ve yüksek mahkemelerinin başkan ve üyeleri ile AİHM Türkiye Hâkimi Saadet Yüksel’in de katıldığı konferansta Başkan Kadir Özkaya; Kuzey Makedonya Cumhuriyeti Anayasa Mahkemesi Başkanı Darko Kostadinovski, Kuzey Makedonya Cumhuriyeti Meclis Başkanı Afrim Gashi, Avusturya Anayasa Mahkemesi Başkanı Christoph Grabenwarter, Mısır Arap Cumhuriyeti Yüksek Anayasa Mahkemesi Başkanı Boulos Fahmy Iskandar ve eski Cezayir Anayasa Mahkemesi Üyesi ve Afrika Anayasa Yargısı Konferansı Genel Sekreteri Moussa Laraba ile görüşmeler gerçekleştirdi.
Başkan Özkaya ayrıca Türkiye’nin Üsküp Büyükelçisi Alper Aktaş ile de bir araya geldi. Kuzey Makedonya programında Başkan Özkaya’ya; Anayasa Mahkemesi Üyeleri Muhterem İnce, Ömer Çınar ve Metin Kıratlı, Anayasa Mahkemesi Genel Sekreteri Murat Azaklı, Başraportör Akif Yıldırım, Dış İlişkiler Müdürü Korhan Pekcan eşlik etti.