Mektepli Gazete

AK Partili Cüneyt Yüksel: Uluslararası Adalet Divanı'nın Myanmar kararı Gazze soykırım davası için de önemli bir içtihat

TBMM Adalet Komisyonu Başkanı ve AK Parti İstanbul Milletvekili Cüneyt Yüksel, Uluslararası Adalet Divanı'nın Myanmar'ın Arakanlı Müslümanlara yönelik soykırım davasında verdiği karara ilişkin yaptığı açıklamada, kararın uluslararası hukuk tarihinde önemli bir dönüm noktası olduğunu belirtti. Yüksel, "Uluslararası Adalet Divanı, kuruluşundan bu yana ilk kez bir devletin soykırım fiillerinden doğrudan sorumlu olduğuna hükmetmiştir. Myanmar kararında ortaya konulan hukuki tespitler ve değerlendirme ölçütleri, Gazze'de Filistin halkına karşı işlenen soykırım fiillerinin uluslararası hukuk önünde değerlendirilmesinde de kullanılabilecek önemli bir içtihat niteliğindedir" dedi.

Paylaş
Yazı boyutu
100%

(TBMM) - Adalet Komisyonu Başkanı ve AK Parti İstanbul Milletvekili Cüneyt Yüksel, Uluslararası Adalet Divanı'nın Myanmar'ın Arakanlı Müslümanlara yönelik soykırım davasında verdiği karara ilişkin yaptığı açıklamada, kararın uluslararası hukuk tarihinde önemli bir dönüm noktası olduğunu belirtti. Yüksel, "Uluslararası Adalet Divanı, kuruluşundan bu yana ilk kez bir devletin soykırım fiillerinden doğrudan sorumlu olduğuna hükmetmiştir. Myanmar kararında ortaya konulan hukuki tespitler ve değerlendirme ölçütleri, Gazze'de Filistin halkına karşı işlenen soykırım fiillerinin uluslararası hukuk önünde değerlendirilmesinde de kullanılabilecek önemli bir içtihat niteliğindedir" dedi.

Adalet Komisyonu Başkanı ve AK Parti İstanbul Milletvekili Cüneyt Yüksel, Uluslararası Adalet Divanı'nın, Myanmar'ın Arakanlı Müslümanlara karşı soykırım davası ile ilgili bir basın toplantısı düzenledi.

Uluslararası Adalet Divanı'nın, Gambiya'nın Myanmar aleyhine Soykırımın Önlenmesi ve Cezalandırılması Sözleşmesi'nin ihlali gerekçesiyle açtığı davada nihai kararını açıkladığını belirten Yüksel, Divan'ın Myanmar'ın 2017 yılında Arakan eyaletinin kuzeyinde yürüttüğü "temizleme operasyonları" sırasında Arakanlı Müslümanlara, yani Rohingya Müslümanlarına karşı soykırım işlediğine hükmettiğini söyledi.

Kararın tarihi önem taşıdığını ifade eden Yüksel, şunları kaydetti:

"Bu karar; katledilen, cinsel şiddete maruz kalan, köyleri yakılıp yıkılan, vatandaşlıktan ve temel haklarından mahrum bırakılarak yurtlarından sürülen Arakanlı Müslümanların yaşadığı zulmün uluslararası yargı tarafından hukuken tespit edilmesi anlamına gelmektedir. Soykırım mağduru Arakanlı Müslümanların yaşadıkları ağır ihlallerin uluslararası hukuk önünde güçlü biçimde tanınması ve adalet arayışlarının karşılık bulması bakımından büyük önem taşımaktadır. Bugün Bangladeş'teki kamplarda 900 binden fazla Arakanlı Müslüman yaşamaktadır. Yıllardır sürdürdükleri adalet mücadelesi bu kararla tarihi bir karşılık bulmuştur."

Yüksel, davanın Gambiya tarafından 11 Kasım 2019 tarihinde İslam İşbirliği Teşkilatı'nın verdiği yetkilendirmeyle başlatıldığını belirterek, "İslam İşbirliği Teşkilatı'nın Arakanlı Müslümanların haklarının korunması ve soykırımın uluslararası yargı önüne taşınmasında üstlendiği rol, uluslararası dayanışmanın ve ortak hukuk mücadelesinin önemli bir örneğini oluşturmaktadır" dedi.

Türkiye'nin de İslam İşbirliği Teşkilatı'nın Gambiya'ya verdiği yetkilendirmeyi desteklediğini vurgulayan Yüksel, kararın soykırım sözleşmesine taraf devletlerin doğrudan zarar görmeseler dahi ortak yükümlülüklerin yerine getirilmesini talep edebilmeleri bakımından önem taşıdığını söyledi.

"ULUSLARARASI HUKUK TARİHİNDE ÖNEMLİ BİR DÖNÜM NOKTASI"

Kararın uluslararası hukuk tarihinde önemli bir dönüm noktası olduğunu belirten Yüksel, "Kuruluşundan bu yana Uluslararası Adalet Divanı ilk kez bir devletin soykırım fiillerinden doğrudan sorumlu olduğuna hükmetmiştir" dedi.

Uluslararası Adalet Divanı'nda daha önce görülen soykırım davalarına da değinen Yüksel, 2007 tarihli Bosna Hersek-Sırbistan kararında Srebrenitsa'da soykırım işlendiğinin tespit edildiğini ancak fiillerin Sırbistan'a atfedilmediğini, bu devletin yalnızca soykırımı önleme ve cezalandırma yükümlülüklerini ihlal etmekten sorumlu tutulduğunu ifade etti. Yüksel, 2015 tarihli Hırvatistan-Sırbistan kararında ise karşılıklı soykırım iddialarının reddedildiğini hatırlattı.

Soykırım kastının ispatlanması bakımından uluslararası hukukta son derece yüksek bir eşik bulunduğunu belirten Yüksel, Gambiya-Myanmar davasında bu eşiğin aşıldığını söyledi. Yüksel, "Böylece yüksek ispat standardının devletlerin hesap verebilirliği önünde aşılmaz bir engel olmadığını teyit etmiştir. Yine bu tarihi kararda soykırım kastının belirlenmesi, delillerin değerlendirilmesi ve devlet sorumluluğunun ortaya konulması bakımından gelecekteki soykırım davalarına da emsal teşkil edecek güçlü bir içtihat oluşturmuştur" diye konuştu.

"YAKLAŞIK 10 BİN KİŞİ HAYATINI KAYBETTİ"

Uluslararası Adalet Divanı'nın Arakanlı Müslümanları soykırım sözleşmesi kapsamında korunan ayrı bir etnik grup olarak tespit ettiğini ve Rohingya kimliğini uluslararası hukuk bakımından teyit ettiğini belirten Yüksel, kararda 2017 yılındaki operasyonlarda yaklaşık 10 bin kişinin hayatını kaybettiğinin, çocukların ağır şiddete maruz bırakıldığının ve yaygın cinsel şiddet uygulandığının belirtildiğini aktardı.

Yüksel, Arakanlı Müslümanların yaşam koşullarının sistematik biçimde ortadan kaldırıldığını, vatandaşlık, eğitim, seyahat, sağlık ve temel kamu hizmetlerine erişimlerinin sınırlandırıldığını, doğumların engellenmesine yönelik uygulamaların da ayrımcı politikalar kapsamında değerlendirildiğini söyledi.

Kararın en önemli yönlerinden birinin soykırım kastının hangi delillerle tespit edildiği olduğunu belirten Yüksel, operasyonların özellikle Arakanlı Müslümanları hedef aldığının, köylerin yaklaşık yüzde 40'ının yıkıldığının, yakıldığının ve boşaltılan bölgelere başka toplulukların yerleştirildiğinin belirlendiğini kaydetti.

Çocukların öldürülmesinin grubun gelecekteki varlığının hedef alındığını gösteren deliller arasında yer aldığını ifade eden Yüksel, kıdemli general Min Aung Hlaing başta olmak üzere üst düzey askeri yetkililerin Arakanlı Müslümanlara yönelik nefret söylemlerinin sosyal medyada koordineli biçimde yayıldığının tespit edildiğini söyledi.

Yüksel, Divan'ın Myanmar'ın terörle mücadele iddiasının soykırım kastını ortadan kaldırmayacağına hükmettiğini belirterek, şu değerlendirmeyi yaptı:

"Divan, askeri operasyonların ileri sürülen amacı kadar gerçekleştirilen fiillerin niteliğinin de belirleyici olduğunu belirtiyor. Delillerin bütününü değerlendiriyor ve Myanmar'ın eylemlerinden çıkarılabilecek tek makul sonucun Arakanlı Müslümanları kısmen yok etme kastı olduğu sonucuna ulaşıyor. Bu yaklaşım, soykırım kastının sistematik eylemler, ayrımcı politikalar ve devlet yetkililerinin açıklamaları birlikte değerlendirilerek tespit edilebileceğini göstermektedir."

Yüksel, Divan'ın ciddi bir soykırım riski karşısında harekete geçebilecek durumdaki devletlerin bu riskin gerçekleşmeyeceği düşüncesiyle hareket edemeyeceğini belirterek, kararın bu konudaki değerlendirmesine ilişkin, "Divan tırnak içerisinde şunu söylüyor: 'Kumar oynayamaz' diyor" ifadesini kullandı.

"MYANMAR İHLALLERE SON VERMELİ"

Uluslararası Adalet Divanı'nın Myanmar'ın uluslararası sorumluluğunun hukuki sonuçlarını da belirlediğini kaydeden Yüksel, Myanmar'ın ihlallere son vermesi, sorumluları etkili biçimde soruşturup cezalandırması, ihlallerin tekrarlanmaması için güvence vermesi ve Arakanlı Müslümanların güvenli, gönüllü ve onurlu dönüşünü sağlaması gerektiğini söyledi.

Divan'ın tazminata da hükmettiğini ancak henüz tazminat miktarının belirtilmediğini aktaran Yüksel, mülklerin iadesi, ailelerin birleştirilmesi, mağdurların rehabilitasyonu ve giderilemeyen zararlar için bireysel ve toplu tazminat ödenmesinin öngörüldüğünü ifade etti.

Kararın, Arakanlı Müslümanların uğradıkları zararların giderilmesi ve tazminat haklarının uluslararası yargı kararıyla güvence altına alınması bakımından önemli olduğunu belirten Yüksel, "Bu karar, uluslararası hukukun yalnızca ihlali tespit etmekle sınırlı olmadığını; mağdurların haklarının korunmasını, zararların giderilmesini ve adaletin tesisini de amaçladığını göstermektedir" dedi.

"MYANMAR KARARI GAZZE SOYKIRIM DAVASI İÇİN DE ÖNEMLİ"

Myanmar kararının hukuki öneminin yalnızca Myanmar ve Arakan ile sınırlı olmadığını belirten Yüksel, kararda ortaya konulan hukuki tespitlerin Gazze'de Filistin halkına karşı işlendiği belirtilen soykırım fiillerinin uluslararası hukuk önünde değerlendirilmesinde de kullanılabileceğini söyledi.

Türkiye Büyük Millet Meclisi Hukuk Heyeti olarak İsrail'e karşı açılan soykırım davasını Meclis ve Türkiye adına takip ettiklerini belirten Yüksel, Myanmar kararının Gazze davası bakımından önemli hukuki ölçütler ortaya koyduğunu ifade etti.

Yüksel, bu ölçütleri şöyle sıraladı:

"Birincisi, soykırım kastının ispatı bakımından son derece önemli bir hukuki yaklaşım ortaya konulmuştur. Myanmar'ın eylemlerinden çıkarılabilecek tek makul sonucun Arakanlı Müslümanları kısmen yok etme kastı olduğu yönündeki tespit, Gazze soykırım davası bakımından da son derece önemli bir ölçüttür.

İkincisi, terörle mücadele gerekçesinin soykırım sorumluluğunu ortadan kaldırmayacağı açıkça ortaya konulmuştur. Hatırlarsanız İsrail de bu noktada terörle mücadele ettiğini söylemişti. Ancak mahkeme, Myanmar kararında terörle mücadele gerekçesinin soykırım sorumluluğunu ortadan kaldırmayacağını ortaya koyuyor.

Üçüncüsü, üst düzey siyasi ve askeri yetkililerin açıklamalarının soykırım kastının tespitindeki önemi teyit edilmiştir. Dördüncüsü, çocukların ve sivillerin sistematik biçimde hedef alınmasının hukuki önemi vurgulanmıştır. Gazze'de de çocukların, sivillerin, kadınların ve masum insanların öldürüldüğü son derece açıktır.

Beşincisi, soykırım fiillerinin yalnızca doğrudan öldürme eylemlerinden ibaret olmadığı ortaya konulmuştur. Köylerin boşaltılması, yıkılması veya yerleşim yerlerinden edilme, dolayısıyla göçen halkın tekrar geri gelmemesi söz konusudur. Bu tespit de çok önemlidir.

Altıncısı, devletlerin soykırımı önleme yükümlülüğünün ciddi riskin ortaya çıktığı andan itibaren doğduğu teyit edilmektedir. Yedincisi, delillerin korunması ve etkili soruşturma yürütülmesi yükümlülükleri bakımından önemli sonuçlar vardır. Sekizincisi ise soykırımın hukuki sonuçları ve mağdurların tazminat hakkı bakımından önemli bir içtihat ortaya konulmuştur."

Yüksel, Güney Afrika Cumhuriyeti'nin 29 Aralık 2023 tarihinde İsrail aleyhine açtığı ve Türkiye'nin de müdahil olduğu Gazze soykırım davasında Uluslararası Adalet Divanı'nın üç ihtiyati tedbir kararı verdiğini hatırlatarak, bu kararların soykırımı önleme yükümlülüğünün ciddi riskin ortaya çıkmasıyla başladığını gösterdiğini söyledi.

Her davanın kendi maddi vakaları ve delilleri çerçevesinde karara bağlanacağını vurgulayan Yüksel, "Myanmar kararı, Gazze davası ve buna benzer davalarda, diğer soykırım davalarına da emsal teşkil edecek tarihi bir içtihattır. Türkiye olarak uluslararası hukukun bu temel ilkelerinin bütün devletlere ayrım gözetmeksizin uygulanmasını, Gazze'de işlenen fiillerin de aynı hukuki ölçütlerle değerlendirilmesini ve sorumluların hesap vermesini savunmaya devam edeceğiz" dedi.

"ULUSLARARASI ADALET GAZZE'DE DE TECELLİ ETMELİ"

Arakanlı Müslümanların adalet arayışının Divan'ın kararıyla sona ermediğini belirten Yüksel, Uluslararası Ceza Mahkemesi Savcılığı'nın Kasım 2024'te kıdemli general hakkında Arakanlı Müslümanlara yönelik insanlığa karşı suçlar kapsamında yakalama kararı çıkarılmasını talep ettiğini, Türkiye dahil çeşitli ülkelerde de hukuki girişimlerin yürütüldüğünü söyledi.

Uluslararası Adalet Divanı'nın devletlerin uluslararası sorumluluğunu, Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin ise gerçek kişilerin bireysel cezai sorumluluğunu yargıladığını ifade eden Yüksel, iki mekanizmanın ağır uluslararası suçların cezasız kalmaması bakımından birbirini tamamladığını kaydetti.

Myanmar'ın Divan kararına uymasının tercih değil, uluslararası hukuktan doğan bir yükümlülük olduğunu vurgulayan Yüksel, kararın bağlayıcı ve kesin olduğunu, karara karşı temyiz yolunun bulunmadığını belirtti.

Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi ve uluslararası toplumun kararın uygulanması, Arakanlı Müslümanların güvenli dönüşü ve sorumluların hesap vermesi için gerekli adımları atmasını beklediklerini ifade eden Yüksel, Türkiye'nin kararı memnuniyetle karşıladığını söyledi.