STEM EĞİTİMİ İLE GELECEĞİ TASARLAMAK

Bütün dünyada eğitim alanında en popüler kavramlardan birisi haline gelen STEM kısaltması; Science, Technology, Engineering ve Mathematics kelimelerinin baş harflerinden oluşmaktadır. Türkiye’de fen, teknoloji, mühendislik ve matematik olarak adlandırılan disiplinleri içermektedir. STEM kavramı bu disiplinleri içerse de aslında anlamı daha geniştir. Kavram, ABD kökenli olsa da hem eğitim alanında hem de bilim ve teknolojide çok önemli bileşenleri ihtiva etmektedir. STEM kavramı ile STEM eğitimi aynı anlama gelmemektedir. STEM kavramı, ABD’de daha çok bilim ve teknoloji alanında yapılan çalışmaları ve bununla ilgili meslek gruplarını işaret etmektedir. ABD’de, özellikle 2010 yılından bu yana önem kazanan STEM kavramı kapsamında tüm projelere (eğitim de dahil) yıllık ortalama 3 milyar dolar bütçe ayrılmaktadır.

ABD’de bir devlet politikası haline gelen STEM, eğitim alanında da kullanılan bir kavramdır. STEM eğitimi olarak kullanılan kavram; bilim merkezleri ve müzeleri ve okullarda yaygın olarak kullanılmaktadır.ABD’de fen eğitimi standartları, 2012 yılında NextGenerationScienceStandarts (Gelecek nesil fen standartları) kapsamında geliştirilmiş olup, bu standartlar fen, teknoloji, mühendislik ve matematik disiplinlerini de içerecek şekilde yenilenmiştir. Böylece, K-12’de (okul öncesinden lise sonuna kadar) STEM eğitiminin okullarda uygulanması için imkân sağlanmıştır. Ancak, STEM eğitiminin başarılı bir şekilde uygulanabildiğine dair birkaç örnek dışında yeterli kanıt ortaya konulamamıştır.

Fen bilimleri ve matematik bilgilerinin, mühendisliğin tasarım adımları ile kullanılıp teknoloji (ürün) üretmeyi hedefleyen STEM eğitiminin uygulanma amaçlarından birisi, öğrencilerin okul öncesinden itibaren STEM kariyer alanlarına (tüm mühendislikler; istatistik ve mimarlık da dahil matematikle ilgili tüm meslekler; fen ve doğa bilimleri ile ilgili meslekler; bilgisayar ve teknoloji ile ilgili tüm meslek alanları) yönlendirilmesini sağlamaktır. Çünkü, bu alanlar, üretim sektörü olup, dünyada bilim ve teknolojinin gelişmesini sağlamaktadır. Bu sayede, ülkenin bilim ve teknoloji alanlarında daha çok nitelikli kişi yetiştirmesi sağlanacak ve ülkenin gelişimi hızlanacaktır.

Türkiye’de 2014 yılında TÜSİAD tarafından STEM kariyer alanları ile ilgili yayınlanan rapor ile duyulmaya başlayan STEM kavramı, 2015 yılında İstanbul Aydın Üniversitesi STEM Merkezinin yazdığı Türkiye’de STEM eğitimi ile ilgili ilk rapor olanSTEM Eğitimi Türkiye Raporu ile hızla konuşulan ve popülerleşen bir kavram haline gelmiştir. Bu rapor, popülerleşmenin olacağını öngörmüş ve bu kapsamda nitelikli çalışmalara ihtiyaç olduğunu belirtmiştir. Daha sonra da birçok rapor kitap, editörlü kitap ve makale yayınlanmış; onlarca proje geliştirilmiş, STEM merkezleri ve laboratuvarları kurulmuş, sertifika programları düzenlenmiştir. Ancak, Millî Eğitim Bakanlığı bu kavrama hak ettiği önemi henüz vermiş değildir. Bu konuda oldukça fazla çalışma yapılması gerekmektedir.

STEM Eğitiminin Eğitim Sistemine Katkıları ve Avantajları

Kavram her ne kadar ABD kökenli ve o ülkeye mahsus hedefleri içerse de katkıları ve avantajları düşünüldüğünde oldukça önemli kazanımları olduğu açıktır. Bu kazanımlar arasında üretmeyi düşünen bireyler yetiştirmek, sistematik düşünme becerilerini geliştirme, mühendisçe düşünme, bilimsel yöntemi kullanabilme, girişimcilik vb. sayılabilir. Özellikle eleştirel düşünme, yaratıcılık, iletişim kurma ve işbirliği yapma, karmaşık problemleri çözme gibi çeşitli becerilerin gelişmesine imkân sağlayan STEM eğitimi; öğrencileri maker (yapan-üreten) kişiler haline getirmektedir. STEM eğitimi ile üreten kişilerin en önemli özellikleri; hobi çalışmasıyapmalarından ziyade, çeşitli disiplinleri bir arada kullanabilmeleri, sistematik adımları takip etmeleri, planlı hareket etmeleri, yazma ve hesaplama becerilerini kullanmaları sayılabilir. Öğretmenlerin STEM eğitimini kullanmaları, sonuç odaklı bir dersten ziyade süreç odaklı bir dersin yapılmasını sağlamaktadır.

STEM Eğitimi Konusunda Yapılan Yanlışlar

Ülkemizde her kavramda olduğu gibi, STEM eğitimi kavramı da oldukça popüler hale gelmiştir. Ancak popülerleşme, pek çok yanlış kavramsallaştırmayı ve yanlışı beraberinde getirmiştir. Kavramın kazanımlarına ve katkılarına odaklanmak yerine; STEM kavramına harf eklemelerle uğraşılması, yanlış ve hatalı uygulamaların STEM eğitimi adına yapılması, fen deneylerinin STEM eğitimi olarak yapılması; uzmanlığı bulunmamasına rağmen bu konuda eğitim veren akademisyenlerin ve öğretmenlerin eğitim vererek, kitap ve makale yazarak yanlış algı yaratması;yineuzmanlığı bulunmayan akademisyen ve öğretmenlere üniversiteler, sivil toplum kuruluşları ve Millî Eğitim Bakanlığı tarafından ücretli/ücretsiz eğitim/sertifika programlarının düzenlenmesi, medyanın STEM ile ilgili yanlış haberler yapması, Milli Eğitim Müdürlüklerinin hatalı uygulamaları, STEM ve bağlantılı kavramların (robotik, maker, kodlama) yanlış bir şekilde STEM yerine kullanılmaları, eğitimle ilgili ticari ürün ve oyuncak üreten firmaların STEM kavramını kar amaçlı kullanmaları ve okulları pahalı setlere yönlendirmeleri, STEM laboratuvarı kurma adına set laboratuvarlarının kurulması ve STEM felsefesinin göz ardı edilmesi gibi pek çok yanlış yapıldığı görülmektedir.Bu şekilde yapılan yanlışlar, STEM eğitiminin öneminin azalmasına ve çok önemli kazanımları olan bu kavramın sulandırılmasına sebep olmaktadır.

STEM Eğitimi ile Geleceği Tasarlamak için Öneriler

STEM eğitimi doğru ellerde doğru uygulanırsa, öğrencilerdebirçok becerinin elde edilmesini sağlayarak onlarınSTEM kariyer alanlarına yönlendirilmesini ve bu sayede bilim ve teknolojinin gelişmesini hızlandırabilmektedir. Yani, STEM eğitimi ile geleceğin tasarlanabildiğini öne sürebiliriz. Bunu kolaylaştırmak için aşağıda yer alanbazı önerilerin hayata geçirilmesi önemlidir:

*STEM eğitimi ile ilgili Millî Eğitim Bakanlığı tarafından bir öğretim programı ortaya konmalı ve bu programı uygulayacak öğretmenlerin hizmetiçi eğitim programları ile mesleki gelişimleri sağlanmalıdır.

*Uzman kişilerin görev alacağı STEM Öğretmeni yetiştirecek sertifika programları düzenlenmeli; bu kapsamda MEB, üniversiteler ve STK’larla işbirliği yapılmalıdır.(Türkiye’de ilk kez İAÜ’de sertifika programı açılmıştır)

*Eğitim fakültelerinin ilgili bölümlerinde öğrenim gören öğretmen adaylarının bu konuda yetkin olarak mezun olmaları sağlanmalıdır. Bu kapsamda, eğitim fakültelerinde STEM öğretimi içerikli lisans dersleri açılabilir. (Bunun bir örneği İAÜ Eğitim Fakültesinde açılmıştır.)

*MEB bünyesinde STEM merkezleri açılmalı ve bu merkezlerde öğretmen ve öğrencilere yönelik STEM eğitimi programları gerçekleştirilmelidir. Burada eğitim yapacak öğretmenlerinsertifikalandırılmış bir eğitim programından geçirilmiş olmalarına dikkat edilmelidir.

*STEM eğitimi ile ilgili yanlışların önlenmesi konusunda eğitim veren uzmanlara alanında yetkin olmaları aranan koşullardan olmalıdır. Yanlış uygulamalardan kaçınılmalı, STEM eğitiminin standart bir şekilde yapılması sağlanmalıdır.

*Okul öncesi eğitimden başlayarak öğrencilerin STEM eğitimi almaları ve STEM kariyer alanlarına yönlendirilmeleri konusunda okullarda yeterli koşullar oluşturulmalıdır. Okullarda STEM felsefesinin ortaya konduğu STEM laboratuvarları açılmalıdır. (Bunun bir örneği Türkiye’de ilk kez İAÜ’de açılmıştır

Önerilen ve Kullanılan Kaynaklar:

Aşağıda bulunan ilk 4 kaynak https://aydin.academia.edu/DevrimAkgunduz adresinden ücretsiz PDF olarak indirilebilir.

Akgündüz, D., Ertepınar, H. (Eds.) (2015). STEM eğitimi Türkiye raporu: Günün modası mı yoksa gereksinim mi? İstanbul: İstanbul Aydın Üniversitesi

Akgündüz, D. (Ed.) (2015). STEM eğitimi çalıştay raporu: Türkiye STEM eğitimi üzerine kapsamlı bir değerlendirme. İstanbul Aydın Üniversitesi STEM Merkezi ve Eğitim Fakültesi.

Akgündüz, D. (Ed.) (2018). STEM eğitiminin öğretim programına entegrasyonu. İstanbul: İstanbul Aydın Üniversitesi

Akgündüz, D., Mesutoğlu, C.(2020). Mesleki Teknik Liselerde Sanayi 4.0 için STEM Eğitimi: Proje ve Bulgular. İstanbul: TÜSİAD

Akgündüz, D. (Ed.) (2019). Okul öncesinden üniversiteye kuram ve uygulamada STEM eğitimi. Ankara: Anı Yayıncılık. (2. baskı)