Pandemi sürecinde özel gereksinimi olan çocukların eğitimlerinde karşılaşılan güçlükler

Prof.Dr. Ayşegül Ataman - LAÜ Özel Eğitim Bölüm Başkanı

27 Kasım 2021’de TÜZYEKSAV, Mektepli Gazete, Özgür Radyo ve Edutek Akademi’nin işbirliği ile yapılan Dijital Dünyada Eğitimde Fırsat Eşit(siz)liği çalıştayında iki yıldır hayatımızı esir alan ve tüm boyutları ile kendini eğitimin tüm kademelerinde hissettiren pandemi sürecinde özel gereksinimli çocukların ve ailelerinin karşılaştığı sorunlar da tartışılmıştır.

21.yüzyılın ve daha sonraki yüz yılların da gerçeği olan dijital ortamlar ve teknolojinin tüm yaşam boyutlarındaki kullanımında hızlı bir gelişme yaşandığı gerçeği bu teknolojilerin ne kadar etkili biçimde kullanıldığını ve öğretmenin görevini yaparken teknolojiyi ne kadar yardımcı olarak kullandığı bunun yetersizliği olan çocukların eğitiminde oynadığı rolün ortaya konulması açısından önemlidir. Teknolojideki gelişmeler gelecekte bazı mesleklerin icrasında değişikliklerin olmasını, yeni mesleklerin ve yeterliklerin gündeme gelmesini kaçınılmaz olarak ortaya koymakla birlikte, öğretmenlik alanında yeterliklerin değişmesini ama asla öğretmenin yerini alacağı ve sınıf ortamından da uzaklaşmasını sağlayacak bir yapıda olmadığı tartışmalarla ortaya konulmuştur. Çünkü okul ve öğretmen sadece bilginin aktarıldığı bir ortam ve birey değildir. Çocuklar okullarda sosyal, fiziksel becerileri, iletişim, benlik gelişimi, gibi temel gelişim alanlarını örtülü müfredat biçiminde yüz yüze yaptıkları etkileşimle öğrenirler. Pandemi nedeniyle bu gelişim alanlarında çocuklar evde kapalı kaldıkları ve sadece görsel öğrenme alanına hitap eden TV, bilgisayar, tablet ya da akıllı telefonla baş başa kaldıkları için OSB’ye benzeyen özellikler göstermeye başladılar. Yüz yüze eğitime geçildiğinde bu konularda destek eğitim gereksinimleri arttı. Bu bağlamda en fazla etkilenenler şüphesiz özel gereksinimi olan çocuklar oldu. Pandemi öncesi 2010’lu yıllarda başlanan eğitimdeki dijitalleşme sürecinin pandemi dönemi ile hız kazandığı ve eğitim içerisinde teknolojinin kullanımını arttırdığını söyleyebiliriz.

Pandemi sürecinde bir örnek olarak KKTC’de yaşadıklarımız özel gereksinimli çocuklar açısından üstesinden gelinmesi oldukça fazla zaman ve emek gerektiren kayıpların oluşmasına çevrimiçi öğretimin uygulanış biçimi neden olmuştur. Dünya çapında bir pandemi olduğu, tüm ülkelerin önlemleri artırması DSÖ tarafından ilan edilince KKTC’de aynı Türkiye’nin yaptığı gibi öğretime ara verdi, okulları kapattı EBA desteği ile çocuklar evde öğrenimlerine devam ettiler ya da daha açık bir ifade ile, devam ediyorlarmış gibi yaptılar.

10 MADDEDE TEMEL NEDENLER

Tüm gelişmiş ülkelerde okullar pandemi döneminde azami ölçüde açık iken, bizlerde ilk icraat okulları kapatmak oldu. Ana babalar hiç hazırlıklı olmadıkları bir alanda öğretmen rolünü de oynamaya başladılar. Özel gereksinimi olan ve özel eğitim gerektiren çocukların toplumda kabul görmesi, kendine yeterli hale gelmesi, tüketici konumdan üretici hale geçmelerinin ön koşulu olan erken müdahale ve erken eğitim sekteye uğradı. Eğitimin sürdürülebilirliği ortadan kalktı ve çocuklar kazandıkları tüm yeterlikleri kaybetmeye başladılar. Bunun oluşmasındaki temel nedenler yaptırdığımız araştırma sonuçları ve diğer ülkelerde yapılan alan yazında çıkan yayınların da belirttiği gibi şöylece sıralanabilir.

1. Teknik donanım açısından pandemi öncesinde de yeterli destekler verilmediği için teknik donanım (Bilgisayar, tablet vb.) açısından öğretmenler ve aileler sorun yaşadılar. Özel gereksinimi olan çocuklara daha fazla dezavantajlı sosyo- ekonomik güçlüğü olan ailelerde rastlandığı için çocuklar eğitimden uzak kaldı.
2. Pandemi sürecine aniden girilmesi ve tüm dünyanın hazırlıksız biçimde bu sürece yakalanması pek çok yasal tutarsızlığı da beraberinde getirdi. KKTC özelinde karşılaşılan yasal süreçlerdeki tutarsızlıklar içerisinde öğretmen eğitimi ve cihaz tedariki internet erişiminin özel şirketlerde olması gibi konular yer almaktadır
3. Yetkililer çevrim içi eğitimin alt yapısı ve nasıl kullanılacağı konusunda öğretmenlere gerekli destekleri veremediler. Öğretmenler bunu sınama yanılma ya da arkadaş desteği ile öğrendiklerini ifade ettiler.
4. Pandemi öncesi etkin biçimde teknoloji kullanan öğretmen sayısı oldukça azdı. Bu öğretmenler pandemide teknoloji kullanmakta zorlandı. Ancak zorunlu olarak öğretmenlerin pandemi dönemi içerisinde daha fazla teknoloji tabanlı öğretimi kullandıkları söylenebilir.
5. Bazı öğretmenlerin teknoloji kullanmaya karşı isteksizliği gözlemlenirken, bazı öğretmenlerin ise teknoloji tabanlı öğretimi uygulamayı her koşulda reddettikleri gözlemlendi.
6. Öğretmenlerin pandemi döneminde, pandemi öncesine göre daha fazla desteğe ihtiyaç duyduğu ortaya çıkmıştır.
7. Pandemi öncesi dönemde uzaktan eğitim zorunluluğunun olmayışı, konu odaklı olarak teknolojinin kullanılması ve buna bağlı olarak pandemi sırasında kısa süre içinde eğitime geçilmesinin gerekliliği, öğretmenlerin öğretim planlarını oluştururken kısa sürede planlarını gerçekleştirmeleri gerektiği durumunu ortaya çıkarmıştır. Oysaki iyi planlanan eğitim oturumları teknoloji tabanlı eğitimin başarı durumunu arttırmaktadır
8. Ailelerin büyük kısmı da gerekli desteği alamadı. WhatsApp uygulamasını kullanamayan ya da akıllı telefonu olmayan aileler bilgiye ulaşamadılar. Ailelere bilgiye ulaşmaları ve EBA’ya bağlanmanın nasıl olacağı öğretilmedi.
9. Evde kısıtlı ortamda kalan DEHAB (dikkat eksikliği hiper aktivite bozukluğu) ve OSB (Otizim Spektrum Bozukluğu) bozukluğu olan çocuklarda davranış problemleri tırmandı. Ortopedik yetersizliği olanlar ve spastik çocuklar gerekli olan fizyoterapi hizmetlerine ulaşamadılar, aileler de çocuklarını pandemi nedeniyle hastaneye götürmekten çekindi.
10. Öğrencilerin öğrenme kayıplarının %70’lere ulaştığını söylemek olası. Okullara dönüş yapıldığında önceden kazanılan tüm becerilerin yeni baştan öğretilmesi durumu ortaya çıkmış bulunmaktadır. Ancak öğretmenler hem kavram hem beceri hem de günlük yaşam becerilerinin kazanılmasında yüz yüze eğitimde artık daha fazla teknoloji kullanmaya başlamışlardır.

KAZANIMDAN ÇOK KAYIP YARATTI

Pandeminin öğretmen ve özel gereksinimi olan çocuklar dışında öğretmen yetiştirmeye de etkisi büyük olmuştur. Okulların kapalı olması nedeniyle öğretmenlik uygulaması yapılacak kurumlar bulunamamış ve uygulama dersleri sadece Youtube’da bulunan örnek videolar üzerinden online olarak yapılmış ve bu öğretmenlerin alana atandıklarında uygulama açısından sorunla karşılaşabilecekleri durumunu ortaya çıkartmıştır.

Yukarıda sıralanan tüm bu olumsuzlukları göçmen, mülteci, ana dili Türkçe olmayan çocukların da yaşadığını söyleyebiliriz.

Sonuç olarak öğretmene yardımcı olabilecek teknoloji kullanımının araçlıktan amaca dönüştürüldüğü, öğrenciler açısında eşitlikten çok eşitsizlik yarattığı ve uygun ortamın öğretmenler, öğrenciler ve ailelere hazırlanmadığı için pandemi sürecinde uygulanan çevrim içi eğitimin özel gereksinimi olan çocuklar açısından kazanımdan çok kayıp yarattığını söylememiz gerekmektedir.

Bu konuda yapılan ve yararlanılan tezler:

1. Osman Akkuş.2021 Pandemi Öncesi ve Pandemi Sürecinde Özel Eğitim Öğretmenlerinin Teknoloji Temelli Öğretime İlişkin Görüşlerindeki Farklılıkların Belirlenmesi. LAÜ
2. Kaan Vural. 2021 Koronavirüs Salgını Sonrasında Türkiye ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinde Yaşayan 7-12 yaş aralığındaki çocuklarda Görülen Davranış Bozukluklarının İncelenmesi LAÜ

Mekteplibulten20