Gezegenin yeni tanrısı dijital habitifin eğitsel eşitsizlikleri

Dr. Mustafa Karaağaçlı yazdı

1.Giriş

Bu çalışmada “Gezegenin Yeni Tanrısı Dijital Habitifin Eğitsel Eşitsizlikleri” konusu ele alınmaktadır. Çalışmanın temel amacı: Ulusal eğitim sisteminin “fırsat ve imkan eşitsizliğini” ortaya koymaktır. Betimsel türde literatüre dayalı veriler ışığında geçekleştirilen çalışmanın somut bulguları ilgili yasal metinlere, yorumlar, yargı ve tartışma konusunun seçimi ise yazarın postpozitivist görüş ve gözlemlerine dayalı olarak ortaya konulmuştur.

Çalışmanın sistematik raporu; (1) Giriş, (2) Gezegende Yeni Tanrılar Yaratan Salgın, (3) Gezegende Yeni Tanrılar Yaratan Salgının Maskeli Baloları, (4) Bilişim Eşitsizliklerini Köpürten Değişkenler, (5) Fırsat Eşit(siz)liği Çalıştayı, (6) Son Yapılan 20. Milli Eğitim Şurası’nın Tematik ve İlkesel Eksiklikleri, (7) Sonuçlar, (8) Öneriler (9) Yargı ve (10) Tartışma alt başlıklarından oluşturulmuştur.

2.GEZEGENDE YENİ TANRILAR YARATAN SALGIN

11 Mart 2020’de ortaya çıkan ve Dünya Sağlık Örgütü tarafından (C-19) namlı uluslararası dış salgın (pandemi) olarak ilan edilen virüs Türkiye ölçeğinde de iç salgına (epidemi) dönüşerek etki alanının genişletmiştir (WHO,2019).

Anılan bu yeni salgının diğerlerinden farklı olarak şu nitelleri taşıdığı gözleniyor:

· Eşzamanlı olarak çok yayılıyor.

· Nerdeyse herkesi tehdit ediyor.

• Domuz virüsü ve kuş gribi gibi olmayıp yeni ve benzersiz özellikler gösteriyor.
• İnsanlara kolayca geçebiliyor.
• İnsandan insana kolay ve sürekli bir şekilde bulaşabiliyor.
• Çok sayıda insanın ölmesiyle değil; bulaş özelliği nedeniyle dış salgın (pandemi) olarak niteleniyor. Örneğin, kanser hastalığı türü ne olursa olsun, insanlarda çok sayıda ölüme sebeptir ancak; bulaşıcı olmadığı için salgın olarak adlandırılamıyor.
• Gençlerde ve sağlıklı kişilerde de hastaneye yatış ve ölümler görülüyor.
• Salgının tedavileri için; Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji, Göğüs Hastalıkları ve İç Hastalıkları uzmanı hekimlerden en az ikisinin bulunması ve erişkin yoğun bakım yatağı bulunan hastaneler gerekli oluyor (WHO,2019).

3.GEZEGENDE YENİ TANRILAR YARATAN SALGININ MASKELİ BALOLARI

Gezegenin son 21 aydır yaşadığı salgın krizi, karşılıklı yüz yüze etkileşimleri, alışverişleri, bireyler arası görüşmeleri tamamen değiştirip maskeli balolara dönüştürürken, eğitim-öğretim süreçlerini ise yüzyüzelikten alıp uzak uzak sanal sınıflara dönüştürmüştür.

Bu değişim yeni liberal muhafazakar kuşatmacı ahvalin sosyo ekonomik ve sosyo kültürel rantiyesini ve şantiyesini bilişim araç ve gereçlerini satarak cüzdanlarını köpürtürken bilişimi tiranlaştırıp tanrı haline getirmiştir. Oysa ve gerçekte; gezegendeki mutluluğu ve paylaşımı herkese yetecek kadar zengin olan kaynakları silikon temelli kodlama kafalı bilişim ofislerinden çık(a)mayanların aracı ve amacı olmuştur.

Çünkü; mücbir salgın sebebiyle gelinen ve tek seçenek olarak sunulan internet ortamlı bilişim temelli eğitim hizmetleri “bilişim mahkumiyetini” gündeme getirmiştir. Bu mahkumiyet, eğitim süreçlerinin temel öğelerinden olan öğrenciler için bilişim ortamlarına ulaşma ve yararlanma olgusunu yaşamsal önemli hale getirmiştir. Böylesi dramatik bir halde yaşamsal öneme dönüşen bilişim araç ve ortamlarına erişimde yasa yapıcılar fırsat ve imkan eşitliğini sloganlaştırarak eğitimdeki eşitsizlikleri tetiklemiştir.

4.BİLİŞİM EŞİTSİZLİKLERİNİ KÖPÜRTEN DEĞİŞKENLER

Her birey gezegene eşit yollarla gelmiyor. Bu eşitsizlik;

• Sosyal
• Ekonomik
• Kültürel
• Eğitsel düzey repertuvarlarının farklılıklarından kaynaklanıyor.

“Bireyler yasalar önünde eşit olarak doğarlar(!)” savunusu yeni liberal muhafazakar kuşatmacı gözlükle sloganlarda kalıyor. Çünkü, eşitsizlikte;

• Ailenin sosyo-ekonomik durumu,
• Eğitim düzeyi
• Coğrafi bölgesel farklılıklar
• Topoğrafik konumlardaki farklılıklar aşağıdaki yasal metinler makyajıyla g-i-d-e-r-i-l-e-m-i-y-o-r.

Evrensel Bildirgede Eşitlik Eğitimde fırsat eşitliği; İnsan Hakları Evrensel Bildirgesinde “Her bireyin eğitim görme hakkı vardır” olarak belirtilirken; Uluslararası Çocuk Hakları Sözleşmesi, Uluslararası Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Sözleşmesi ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi de eğitim hakkını güvence altına almaktadır. Ulusal Ölçekte Eşitlik 1739 sayılı MEB Kanunu’nda, “fırsat ve imkan eşitliği” üzerine açıklamalara ilkesel olarak Türk Milli Eğitiminin Temel İlkeleri başlığı altında şöyle yer verilmektedir: Eğitim kurumları dil, ırk, cinsiyet, engellilik ve din ayırımı gözetilmeksizin herkese açıktır. Eğitimde hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz” (MEB,1973; Madde:4).

Yukarıdaki satırlarda değinilen yasal metinlerdeki “fırsat ve imkan eşitliği” metinlerde kaldığı yeni liberal muhafazakar yasa yapıcılarını “ben yaptım düşüncesiyle” rahatlatırken, pratik olarak yaşama geçemiyor. Son yaşanılan ve süregiden salgın etmenleri teknolojik araç ortamlara ulaşmada ve yararlanmada kırsal-kentsel varsıl-yoksul uçurumlu artan eşitsizlikleri kriz haline dönüştürmeye devam etmektedir.

Ek olarak da teknoloji gerektiren uzaktan eğitim araç ve ortamları da eğitimin sosyallik kazanımlarından uzak bulunmaktadır (Karaağaçlı, 2021a; 68-70).

5. FIRSAT EŞİT(SİZ)LİĞİ ÇALIŞTAYI

27 Aralık 2021 tarihinde Ankara’da dört farklı kurumun kollektif girişimiyle gerçekleştirilen “dijitalleşen Dünya’da Eğitimde Fırsat Eşit(siz)liği Çalıştayı; akademik, siyasi parti temsilcileri, öğretmenler, yöneticiler olmak üzere toplumsal yapının farklı eğitim taraflarının katılımıyla gerçekleştirilmiştir. Anılan Çalıştay’da “eğitimde fırsat ve imkan eşitliği kavramı öncelinde adalet ilkesinin gerçekleşmesinin, laik, sosyal ve ayrımsız eğitimin yapılmasının önem ve değeri vurgulamıştır.

6. SON YAPILAN 20. MİLLİ EĞİTİM ŞURASI’NIN TEMATİK VE İLKESEL EKSİKLİKLERİ
   

01-03 Aralık 2021 tarihlerinde gerçekleştirilen 20. Milli Eğitim Şurası’nın ana gündemini oluşturan (1) Temel Eğitimde Fırsat Eşitliği, (2) Mesleki Eğitimin İyileştirilmesi ve (3) Öğretmenlerin Mesleki Gelişimi temalarından olan ve bu çalışmaya da konu olan Temel Eğitimde Fırsat Eşitliği için alınan kararların yaşama geçmesinin en temel yolunun demokratik, sosyal, bilimsel ve laiklik ilkeli anlayış ve adaletli uygulamalardan geçtiği unutulmamalıdır. Dolayısıyla anılan şura temalarında en başta eğitim hakkı, adalet, laiklik ve sosyal temelli ilkesel eğitim yaklaşımlarına yerilmesi gerekirdi. Bu algısal eksikliğin belirlenen diğer tematik konularının da pratik uygulanmasında ciddi eksikliklere neden olacağı ise yadsınamaz bir gerçektir. Ek olarak da Ulusal eğitimde mesleki eğitimin üvey evlat muamelesi yıllardır sürmekte, bu sorunun çözümü ise eşitlikçi eğitim ve verimli insan kaynağı istihdamından geçmektedir.

Şura’nın öğretmen özneli temasında ise, Şura’nın açılış konuşmalarında vaat edilenler için gerekli kaynak planlaması yapılmalı her şeyden önce “öğretmenler arasındaki kadrolu ve sözleşmeli öğretmen ayrımı kast sistemini çağrıştıran sosyal statü, sosyal rol ve sosyal prestij sorunlarının çözümüne kafa yorulmalıdır. Kalabalık öğretmenler odasında öğretmenleri yalnız hissettirmeyecek psiko-sosyo mahalle baskısı nasıl giderilebileceği planlanmalıdır (Karağaçlı, 2021b: 25-27).

7. SONUÇLAR

• Eğitimde özellikle bilişim temelli eğitim hizmeti götürmede bireyler, aileler, coğrafyalar arası uçurumlar giderek artmaktadır.
• Ulusal birlik ve bütünlük içinde ekonomik, sosyal ve kültürel kalkınmayı destekleyici eğitim mekanizmalarına gereksinim duyulmaktadır.

8. ÖNERİLER

• Ulusal eğitimde her düzeyde ve türde girişimlerde, planlamalarda ve yasal düzenlemelerde öncelde “eğitim hakkı ve adaleti” dikkate alınmalıdır.
• Ulusal eğitimde sloganlarda değil, butikte sosyal-ekonomik-eğitsel eşitlik temelli öğretmen yetiştirme eğitim-öğretim programları ve uygulamaları uygulanmalıdır.

9.YARGI

1739 Sayılı MEB Temel Kanunu’nda eğitimle ilgili belirtilen Türk Milli Eğitim Sistemini Düzenleyen Genel Esaslar, Türk Milli Eğitiminin Amaçları ve Türk Milli Eğitiminin Temel İlkeleri ile birlikte uygulamalar ayrı ayrı incelendiğinde; Ulusal Eğitim Sisteminin var olan yapısıyla “yasalda standart ilkeleri benimsediği, ancak pratikte ayrıksı uygulamalar içinde olduğu görülür.

10.TARTIŞMA

Bireysel ve toplumsal gönenç ile eğitim arasında giderek doğrusal artan bağlar vardır. Ancak; Ulusal Eğitim Sisteminde eğitim düzeyi ile toplumsal gönenç arasında yeterli, planlı, tutarlı, planlı ve sistemli bağların kurulamamasının doğal bir doğurgusu olarak anılan sosyal, ekonomik, kültürel kıymet ve değerleri artırmada ivme olması gereken eğitim süreçlerinin bu formasyonu taşımaktan ve işe yararlılıktan uzak olduğu görülmektedir.

Eğitim ile ilgili nesnel ölçme ve değerlendirme araçları, yöntemleri ve teknikleri de bu bulguyu destekler niteliktedir. Buna neden en temel faktörün ise liberal ve yeni liberal kuşatmacı anlayışın genellediği ama; pratikte bir türlü “temel-lene-meyen” “fırsat ve imkan eşitsizliği” olgusunun güncel olarak tartışılması gerekmektedir.

Kaynaklar

Karağaçlı, M. (2021a). Uzaktan Eğitimin Yumuşak Karınları. Eleştirel Pedogoji Dergisi. Ocak 2021. 68-70.

Karağaçlı, M. (2021b). 2021 Türkiye’sinde Ulusal Eğitimin Kronikleşmiş Öğretmen Sorunsalına Yeni Nesil Sorular. Mektepli Gazete Tebeşir. Kasım 2021. Sayı:19.

MEB. (1973). Milli Eğitim Temel Kanunu. Ankara: 14.06.1973.

İHEB (1948). İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi Metni.

www.who. 2019.

Mekteplibulten20