Erdal Atıcı yazdı: Devrimci Milli Eğitim Bakanı Mustafa Necati

Yeni yılın ilk günüydü... Acı haber önce Ankara'yı, sonra tüm Türkiye'yi yasa boğdu... Genç Bakanın ölüm nedeni apandisit patlamasıydı. Doktorların tüm çabalarına karşın kurtarılamamıştı...

Yaşamının baharında ölen Mustafa Necati, yeni kurulan Cumhuriyetin devrimci milli eğitim bakanıydı. Atatürk’ün desteğiyle kısa zamanda çok büyük devrimleri gerçekleştirmişti.

Mustafa Necati’nin beklenmeyen ölümü; Atatürk’ü, yurttaşları, çalışma arkadaşlarını ve öğretmenleri çok üzdü. Ardından şiirler, makaleler, basın açıklamaları yayınlandı.

Mezarı başında konuşan İsmet Paşa: “Devrimciler ölürken kalanlardan, yeni yetenlerden bir tek dileği vardır. Cansız bileklerinde sallanan görev bayrağını kavrayıp daha yüksekte dalgalandırılmasıdır. Necati, aziz Necati dileğin yerine getirilecektir.” diyerek sözlerini bitirdi…

1914’de İstanbul Hukuk Mektebini bitiren Mustafa Necati, İzmir’e dönerek avukatlık ve öğretmenlik yaptı. 1919’da İzmir’in işgalinden sonra, Kuvayı Milliye hareketine katıldı ve hareket içinde adını kısa sürede duyurdu. İşgallere karşı direnişi örgütleyen, korkusuz ve gözü kara bir vatanseverdi. Çok sevdiği arkadaşı Vasıf Çınar’la birlikte Balıkesir’de Cephe Komutan Kazım Paşa’nın yanında milli mücadelenin en büyük savunucusu oldular. Bin bir zorlukla “İzmir’e Doğru” gazetesini çıkararak ulusal davayı savundular.

23 Nisan 1920’de Ankara’da TBMM açılınca Mustafa Necati Saruhan Milletvekili olarak meclise girdi. Mustafa Kemal Paşa’ya birçok alanda destek vererek onun güvenini kazandı. Kastamonu ve Amasya İstiklal Mahkemeleri başkanlığı yaptı ve II. dönem TBMM'ne İzmir Milletvekili olarak seçildi.

Necati, 1923’te İmar ve İskân Bakanlığı, 1924’te Adalet Bakanlığı yaptıktan sonra 20 Aralık 1925'te Milli Eğitim Bakanı oldu. Necati bakan olduğunda 31 yaşındaydı ve merkez örgütünde doğru dürüst personel yoktu. Donanım yönünden de çok eksiklikler vardı. Okullarda doğru dürüst araç gereç, ders kitabı yoktu. Öğrencilerin yaşama ve çalışma koşulları da çok kötüydü.

Mustafa Necati, bakanlık yaptığı dönemde öğretmenlik mesleğinin itibarını artırabilmek için büyük çaba gösterdi, özlük haklarının iyileştirilmesi konusunda birçok çalışma yaptı. Öğretmenlere seslenen genelgelerinin yanında, öğretmen okullarının son sınıfındaki öğretmen adaylarına, bu okulları bitirenlere, mesleğe yeni başlayanlara ve görev yapan eski öğretmenlere gönderdiği mektuplar, onun meslektaşlarına karşı duyduğu samimi ve içten duyguları ortaya koyar…

Bakanlık görevinde 3 yıl 13 gün kalan Mustafa Necati, bu kadar kısa bir sürede; öğretimi parasızlaştırdı. Çağdaş ilköğretim programı hazırlattı. Talim Terbiye Kurulu’nu kurdu. Köy Öğretmen Okulları açtırdı.

En önemlisi de, Yeni Türk Harfleri onun döneminde kabul edildi. Harf devriminden hemen sonra Millet Mekteplerini açarak, Türkiye’yi adeta büyük bir okula dönüştürdü. Bugün gericilerin en çok saldırdığı karma eğitime de Mustafa Necati zamanında geçildi.

Öğretmenler Birliği Başkanlığı (1924-1925) da yapan Necati, başkan olur olmaz düzenlediği kongrede, Mustafa Kemal Paşa da konuşmuş, öğretmenlere “Cumhuriyet sizden fikri hür, vicdanı hür, irfanı hür yeni nesiller ister!”(25 Ağustos 1924) diye seslenmişti.

1 Ocak 1929’da, 35 yaşında bu dünyadan ayrılan devrimci milli eğitim bakanı Mustafa Necati, Ankara’da çok büyük bir kalabalık tarafından uğurlanmış, bugün Cebeci Asri Mezarlığında gösterişsiz mezarında, iki milli eğitim bakanı arkadaşı Vasıf Çınar ve Reşit Galip’le yan yana yatmaktadır. Mustafa Necati’yi aramızdan ayrılışının 93. yılında bir kez daha saygıyla anıyoruz.