Doç. Dr. Özgür DİNÇER Yazdı: Yerel Yönetimler ve Spor İlişkisi

Modern toplumlarda insanların fiziksel, duygusal ve toplumsal açıdan gelis¸imi grup c¸alıs¸masının kolaylas¸tırılması, kars¸ılıklı dayanıs¸manın sagˆlanması ve toplumsallaşmasının en kolay yollarından biri spordur. Spor, fiziksel aktivitelerin bu¨tu¨nü olmasıyla birlikte insanlara kis¸isel ve sosyal bir kimlik hissi ve grup u¨yeligˆi duygusu vermesi ile bireyin sosyalles¸mesine yardımcı olan bir kavramı ifade eder.

Spor, sosyal degˆerlerin olus¸masına ve su¨rekli hale gelmesine yardımcı olur. Spor kavramı ic¸erisinde insanların kendilerini ifade edecekleri bir alanın bulunması en azından bu tu¨r etkinliklere destek vererek bir sosyalles¸me su¨reci ic¸erisinde yer almaları psiko-sosyal bakımdan gelis¸melerine yardımcı olmaktadır. Sosyalles¸me birey ve toplum ac¸ısından farklı bir anlam tas¸ır, toplum ac¸sından ku¨ltu¨ru¨n kus¸aktan kus¸agˆa devrini ve bireyin, o¨rgu¨tlenmis¸ bir sosyal hayat ic¸erisinde belirlenmis¸ kurallara uymasını sagˆlar. Bu ac¸ıdan sosyalles¸me bireyin benlik ve kis¸iligˆini olus¸turan temel etkenlerden biridir (Arıcı, 1999).

I·nsanların bas¸arılı olma ihtiyacı psiko-sosyal gelis¸im ic¸erisinde kis¸inin kendine olan gu¨venini kazanması ve sürdürebilmesi ac¸ısından o¨nemlidir. Kis¸inin kendini bas¸arılı görebilmesinin en kolay yollarından biri de spor ile sagˆlanabilmektedir. Sporun, sadece fiziksel birtakım faaliyetler bu¨tu¨nu¨ olarak du¨s¸u¨nu¨lmemesi, bununla birlikte bireyin sosyal, duygusal ve toplumsal bakımdan da gelis¸mesi ic¸in c¸ok o¨nemli bir sosyal olgu oldugˆu unutulmamalıdır (Arıcı, 1999).

Yerel yönetimler bağlamında, spor hizmetleri noktasında yerel idare bilimleri kamuoyu araştırmaları ile il ve ilçelerden gelecek talepleri belirleyip sporu temelden başlatıp halkla temas halinde olmayı sağlayabilir (Çoban ve Yetim, 2004).

Sportif faaliyetler içerisinde mahalli düzeyde uygulanan etkinliklerle halkın bir araya gelmesi sağlanabilir. Yakın çevredeki başarılı sporcular belirlenip desteklenmesi sağlanmalıdır. Toplumsal yaşam içerisinde, yerel yönetimlerin halkın güven ve desteğini kazanması önemlidir. Bundan dolayı halkın ihtiyaç ve isteklerine duyarlı davranmak, onların beğenisini de beraberinde getirecektir. Halkın bu beklentilerini karşılamak içinde spor yerel yönetimler için kusursuz bir olgudur.

Sportif bilinç ve kültürün oluşmasında yerel idare birimlerinin sorumluluğu oldukça fazladır. Bu süreçte yerel yönetimlerin diğer kurumlarla ortak hareket etmeleri yararlı olacaktır. İnsanlara sporun faydaları anlatılarak her yaş kategorisinden insanın spor yapması sağlanabilir. Amatör spor bilincinin gelişmesi halkın ilgisini arttıracaktır. İl bazında beden eğitimi öğretmenleri ile bir araya gelinerek çocuk ve gençlerin spor yapması sağlanabilir. Farklı spor organizasyonları düzenleyerek bunlara katılımlar teşvik edilebilir (Zengin ve Öztaş, 2008).

Uygulamalar açısından büyükşehirlerdeki yerel yönetimler, şirketler (Spor A.Ş vb.) kurarak bu hizmetleri uygulamaktadır. Bu yaklaşım şirket, işletme mantığı ile daha profesyonel ve ekonomik süreçlerin kontrollerinin sağlandığı bir yapıyı meydana getirmektedir. Birde çeşitli meslek grubu edindirme merkezleri (İSMEK, KOMEK, ORMEK vb.) şeklinde spor etkinlik ve faaliyetlerine devam etmektedirler.

Uygulanan faaliyetlerin yaygınlaşması için bölge ve mahalle anlamında ihtiyaçlar belirlendikten sonra çeşitli irtibat merkezleri kurulup, alanında uzman kişiler istihdam edilerek yönlendirmeler yapılabilir. Bu kapsamda hale hazırda bulunan ve çoğaltılması gereken rekreatif etkinlik alanlarına, rekreasyon uzmanları görevlendirilebilir. Böylelikle halen ülkemizde bu anlamda rekreasyon bölümü mezunu olup kendi uzmanlık alanı dışında çalışan kişilere iş istihdam alanı yaratılmış olur. Toplumun ilgisini çekebilecek çeşitli spor branşları uygulatılabilir. Mevcut olan branşlar çoğaltılabilir ve temel fiziksel gereksinimler açısından ana kategoriler altında toplanabilir.

Yerel yönetimler, bulunduğu yerin en önemli dinamiklerinden biridir. Bu bağlamda diğer kurumlar ile özellikle eğer varsa bölgedeki üniversiteler, valilik ve sivil toplum örgütleri ile mutlaka iş birliği içerisinde hareket etmelidir. Bilimsel temellere dayanan bir anlayışla toplumun spora karşı ilgisinin arttırılması ve yaygınlaştırılması sağlanmalıdır.

Yaşam boyu spor anlamında egzersizlere katılımın artması katılımcıların fiziksel ve sağlık durumlarını da düzelmesine katkı sağladığı bilinmektedir. Biçer ve arkadaşlarının 2018 yılında yaptığı bir çalışmada, yetişkin kadınlarda 8 haftalık aerobik dans egzersizlerinin bazı fizyolojik parametreler üzerine etkisi araştırılmış ve kan basıncı, kalp-kan-dolaşım sistemi, esneklik ve vücut ağırlığı bakımında pozitif değişimlerin olduğu gözlenmiştir (Biçer ve ark., 2018). Aerobik dansın hem fiziksel hareketliliği arttıran hem de zihinsel rahatlamayı sağlayan bir egzersiz olduğu düşünülmektedir. Gelen katılımcıların yaşam kalitelerinin arttığı ve sağlık açısından gelişimler gösterdiği gözlemlenebilir. Yerel yönetimler olarak bu türde etkinlikleri çoğaltarak yaygınlaştırırsak bu duruma ihtiyacı olan daha fazla kitleye bu türde olanaklar sağlanabilir.

Vatandaşların spor ihtiyacı ve isteklerinin karşılanması yerellerde görev alan belediyelerin sorumluluğundadır. Sporu çekici hale getirmek için çeşitli festivaller ve organizasyonlar ile fiziksel ve zihinsel gelişime katkı sağlayan, sosyalleştiren, iletişim gücünü arttıran, toplumsal etkileşimi destekleyen branşlar uygulatılarak spor kültürü yaygınlaştırılabilir.

Çiçek’in 2018 yılında yaptığı araştırmasında, spor yapan ve yapmayan yetişkin bireylerin iletişim becerilerini karşılaştırmış, spor yapanların bu özelliği daha fazla taşıdığını tespit etmiştir (Çiçek, 2018). Dolayısıyla düzenli egzersiz yapan bireylerin bu anlamda iletişim becerilerinin daha iyi olduğu görülmektedir. Bu anlamda sportif etkinliklerin ve fırsatlarının yerel yönetimler tarafından arttırılması sağlıklı gelişim süreçlerini beraberinde getirecektir.

Son zamanlarda ülkemizde yaygın olarak görülen salgın nedeniyle toplumumuz bu tür de etkinliklere katılamamaktadır. Dolayısıyla bu türlü beklenmedik durumlar için yerel yönetimlerim mutlaka alternatif plan ya da planları olmalıdır. Örneğin yerel yönetimler, uzaktan eğitim, kurs, bilgilendirme seminerleri ve çalıştayları, çeşitli sportif meslek gruplarının oluşturulması gibi çözümler üretebilir. Vatandaşlara evlerinde yapabilecekleri egzersizler online şekilde belirlenen saat aralıklarında uygulatılabilir. Bunun için kurumsal sabit, sadece sportif etkinlikleri kapsayan internet sitesi veya sosyal medya yayınları yapabilir. Herkesin kolayca ulaşacağı platformlar oluşturabilir. Böylelikle sporun eğlenceli kısmı da yaygınlaşmış olur.

Sportif etkinliklerin çeşitlendirilmesi, insanların erişiminin kolaylaştırılması ve ekonomik getirilerinden çok kamu hizmeti şeklinde verilmesi toplumu oluşturan bireylerin bu anlamda ilgi, istek ve motivasyonunu arttırabilir.

Şahin’in 2018 yılında yaptığı bir araştırmada, spor salonuna giden yetişkinlerin sosyal fiziki kaygı düzeylerini incelemiş ve cinsiyet değişkeni bağlamında kadınların erkeklere göre daha çok fiziki kaygı duyduğunu tespit etmiştir (Şahin, 2018). Literatüre baktığımızda benzer birçok çalışmaya rastlanmıştır (Aşçı ve ark., 2006; Hausenblas, Brewer ve Van Raalte, 2004; Koca ve Aşçı, 2006). Sosyal ortam içerisinde kadının yeri genellikle arka planda tutulması, erkekler tarafından fiziki durumlarına göre değerlendirilmesi, kadınlarda bu türde kaygılara neden olabilir. Genel olarak psikolojik süreçlerin ve sosyal ortam paylaşımlarının çoğunda sportif etkinlikler olumlu sonuçlar verebilmektedir. Ülkemizde çalışan kadın oranının az olması, kadınların bu türde etkinliklere daha fazla katılım göstermesine neden olmaktadır. Örneğin belediyelerin meslek edindirme kurumlarına katılım sayılarına baktığımızda kadın katılımcı oranını daha fazla olduğu görülmektedir. Bu yüzden yerel yönetimlerin bu durumları değerlendirerek etkinlik ve faaliyetlerini planlaması gerekebilir. Çalışmanın sonuçlarına baktığımızda bir anlamda hangi yaş grubunda ve cinsiyette olursa olsun yetişkin eğitimi kapsamında spor eğitiminin de verilmesi gerektiği görülmektedir. O zaman cinsiyetler arası bakış açılarının ve kaygı düzeylerinin ortadan kalkacağı düşünülebilir.

Bu anlamda yapılan birçok araştırmada sağlıklı bir toplumun oluşması ve yaşam kalitesinin artmasında yerel yönetimlerin önemli rolü bulunmakta ve spor hizmetlerinin yerel yönetimler tarafından sağlanması gerektiği belirtilmiştir. Bir başka araştırmada, yaygın spor bilinci ile sağlıklı ve yaşam kalitesi yüksek bir toplum arasındaki ilişkinin sağlam ve nitelikli olmasında yerel yönetimlerin etkinliği belirleyicidir (Yücel ve ark., 2016).

Teknolojik gelişmelere bağlı olarak çalışma saatlerinde oluşan azalma, çalışan bireylerin serbest zaman dilimlerini arttırmıştır. Kaliteli bir yaşam çerçevesinde çalışma zamanın da motivasyonunu sağlamak için çeşitli rekreatif etkinlikler planlanmalı ve düzenlenmelidir. Bu noktada yerel yönetimler bunun uygulayıcısı olabilir.

Yücel ve arkadaşları 2012’de yaptığı bir araştırmasında, teknolojik gelişmelerin neden olduğu sosyal hareketlilik ve spor uğraşı alanlarının çoğalmasına katkı sağladığını ve insanların ilgisinin artmasını desteklediğini tespit etmiştir (Yücel ve ark., 2016).

Çoğu gelis¸mis¸ u¨lkelerde vatandaşa yo¨nelik spor, rekreasyon kavramı ic¸inde yer almaktadır. Belediyeler, Park ve Rekreasyon birimiyle spora hizmet eder. İlgili birimler, vatandaşa tüm etkinlikleri tek elden çeşitli kurumlarla istişare ederek, etkili ve verimli sunmak olanaklarına sahiptir. Gelis¸mis¸ u¨lkelerde, bu hizmetlerin yerel yo¨netimler tarafından yapılması gerektigˆi kabul edilmis¸tir (Dogˆu ve ark., 2002). Yerel yo¨netimler, spor konusunda halkın memnuniyetini o¨n planda tutarak, spor tesislerinde, hizmet kalitesini, var olan katılımcı sayısını artırmak ve bunla birlikte yeni katılımcı kazanmak ic¸in gerekli ve yeterli c¸abayı go¨stermelidir (Yüzgenç ve Özgül, 2014).

Değerlendirmeye alındığında, yerel yönetimlerin spor ile ilgili yaklaşımlarının o bölge halkının cinsiyet, yaş, gelir düzeyi, meslek, medeni durum ve sosyal yaşantı şekli gibi demografik bilgileri göz önünde bulundurarak, çeşitli, alternatifli ve geliştirilebilen etkinlik ile faaliyetlerde bulunması, halkın spora ilgisini ve sevgisini, dolayısıyla katılımını arttıracaktır. Belediyelerin, toplumun ulaşım uzaklığına göre her mahallede bir rekreatif ve egzersiz alanı yaratması önemlidir. Bu anlamda ilgili yerlerde görevli uzman çalışanların olması doğru yönlendirme açısından pozitif etkiler yaratabilir.

Yerel yönetimlere ait spor merkezlerinde hizmet kalitesini arttırmak için, belirli ve düzenli aralıklarla memnuniyet anketleri yapılıp geri dönütler sağlanarak yönlendirmeler yapılabilir. Fiziksel ortamların rahatlığı, temizliği, uygun hava ve malzeme koşullarının oluşturulması da ilgiyi arttıracaktır. Olağan üstü durumlarda (pandemi vb.), uzaktan veya online etkinlikler düzenlenebilir, kurumsal sadece spor alanına özgü sosyal medya ve internet siteleri oluşturularak alanında uzman kişiler eşliğinde ev, bahçe ya da özel alanlarda fiziksel aktiviteler yaptırtılabilir.

Hizmet verilecek spor alanları katılımcıların talepleri doğrultusunda düzenlenmelidir. Mevcut kullanılmayan ve ilgi görmeyen branşlar yerine daha fazla ilgi gören, popüler branşlar tercih edilebilir. Son zamanlarda mat pilates, reformer, core egzersiz, aerobik, wellness, fitness ve mobilite ile stabilite, fonksiyonel egzersiz gibi branşlar hem sağlık gelişimi hem de zihinsel yönden rahatlama anlamında motivasyonu yükseltebileceğimiz spor alanlarıdır. Ayrıca ev ortamında da rahatlıkla uygulayabileceğimiz branşlardır.

Spor, bölge sakinlerine hizmet olarak belediyelerin yapabileceği en önemli hizmettir. Sporun insanlar üzerinde ki olumlu etkileri tartışılmaz derecede fazladır. Spor, her yaştan bireyin özellikle gençlerin yetişmesinde, istenmeyen yerlede olmalarının engellenmesinde önemli katkı sağlar. Yapıcı, dinamik, katılımcı bir yaşama biçimi benimsenmesinin ve bilinçli bireyler olunmasına neden olan en önemli bir araçtır. Halkın yeterli düzeyde ve nitelikte spor eğitimi alması, uygulaması, yönlendirilmesi alanında uzman kişilerin görevlendirilmesi yerel yönetimlerin işidir. Bu anlamda gerekli çalışmaların hızla yapılması ve sporun yaygınlaştırılması, daha gelişmiş bir ülke ve kendini ifade edebilen, sorgulayan, araştıran ve uygulayan bir toplum inşa etmek için yarar sağlayacaktır.

Aracı, H. (1999) Okullarda Beden Egˆitimi. Ankara:Bagˆırgan Yayınevi.

Asc¸ı, F.H., Tu¨zu¨n, M. and Koca, C. (2006). An examination of eating attitudes and physical activity levels of Turkish University students with regard to self-presentational concern. Eating Behaviors, 7, 362-367.

Biçer, B., Yüktaşır, B., Yalçın, B.H. ve Kaya, F. (2019). Yetı·s¸kı·n Bayanlarda 8 Haftalık Aerobı·k Dans Egzersı·zlerı·nı·n Bazı Fı·zyolojı·k Parametreler U¨zerı·ne Etkı·sı·. Selamoğlu Journal. 11(3) Sf: 1-14

C¸oban, B. ve Yetim, A. (2004). Belediyelerin Spora Yaklamlar,” ic¸inde, “Sporda Sosyal Alanlar:Sec¸me Konular-1” (Ed. Fikret Ramazanolu). Ankara. Bıçaklar Kitabevi.

Çiçek, G. (2018). Spor Yapan ve Yapmayan Yetişkin Bireylerin İletişim Becerileri Düzeylerinin Karşılaştırılması. Turkısh Studies Educational Science. Vol.13/19 Sf:835-842.

Dogˆu G, Kesim U¨, Sivrikaya O¨. (2002). Belediyelerin Sporla İlgili İs¸levleri: Du¨zce Belediyesi O¨rnegˆi. C¸agˆdas¸ Yerel Yo¨netimler Dergisi, 11 (2), 89-106.

Hausenblas, H. A., Brewer, B. W. and Van Raalte, J. L. (2004). Selfpresentation and exercise. Journal of Applied Sport Psychology, 16: 3-18.

Koca, C., ve Asc¸ı, F.H. (2006). “An examination of self-presentational concern of Turkish adolescents: An example of physical education setting”. Adolescence, 41,161: 185-197.

Şahin, A. (2018). Investıgatıon Of Socıal Physıcs Anxı·ety Levels Of The Adults To Go The Sports Hall. Mediterranean Journal of Sport Science. 1(1). Sf:14-26

Yücel, A.S., Atalay, A. ve Korkmaz, M. (2016). Türkiyede Yerel Yönetimler ve Spor Hizmetleri. Ankara. Nobel Yayın.

Yüzgenç, A.A. ve Özgül, A.S. (2014). Yerel Yo¨netimlerin Sundugˆu Spor Hizmetlerinde Hizmet Kalitesi (Genc¸lik Merkezleri ve Aile Yas¸am Genc¸lik Merkezleri O¨rnegˆi). Spor Bilimleri Dergisi. 25(2). Sf: 79-93.

Zengin, E. ve Öztaş, C. (2008). Yerel Yönetimler ve Spor. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi. Cilt 0 Sayı 55. Sf: 49-78.