Alaaddin Dinçer Yazdı: Çocuklar Yoksul ve Tehlikelere Karşı Korumasız!

Alaaddin Dinçer

Yukarıda yer alan cümle, Lüleburgaz Belediyesinin duyuru panolarında yer alan büyük anlamlar yüklü bir cümle. Çocuklara verilen değeri ve onları geleceğin mimarı olarak yetiştirmeyi amaçlayan bu cümle aynı zamanda bize yol gösterici bir kılavuz olarak da görülebilir. Günümüz dünyasında çocuklar her biri virüs ayarında tehdit olan küçük ve büyük pek çok tehlikelerle karşı karşıya kalmaktadır. Salgınlar, doğa olayları, göç, ayrımcılık, ırkçılık, yoksulluk, eğitim, sağlık, barınma ve beslenme haklarından yoksunluk, istismarlar bunlardan bazılarıdır. Bir aydınlık gelecek kurma tahayyülü olan devletleri yönetenler bütün politikalarında önceliği çocukları kötülüklerden ve her türlü virüslerden korumaya vermesi gerektiğini biliyoruz. Ancak bugün ülkemiz çocuklarının içinde bulunduğu sorunlara ve yaşadıkları olaylara bakınca, geçmişten günümüze ülkemizi yönetenlerin uyguladıkları politikaların bir sonucu olarak başlık altında yer alan cümlenin gerçekleştiğini söylemek mümkün değildir. Maalesef bugünün Türkiye’si çocuklarımız için aydınlık ve umut veren bir görünüm sergilemiyor. Aydınlık bir görünüm ve umut bir yana, kararan günlerden ve solmaya yüz tutmuş umutlardan bahsedebiliriz. Bu karanlık ve umutsuz tabloyu doğrulayan bulguları devletin 5.yıllık kalkınma planları ile ilgili bakanlıkların (MEB, ASHÇB, ADALETB, SAĞLIKB) hazırladığı yıl sonu idari faaliyet raporlarında bulunan ve hemen her 5 yılda bir gerçekleşmediği için güncellenen kalkınma planlarında yazılı olan ve gerçekleşmeyen hedeflere bakmak yeterli olacaktır diye düşünüyorum.

2019’da hazırlanarak Resmi Gazete’de yayımlanan ve 2023 yılını içine alan 11.5 Yıllık Kalkınma Planı içinde “Çocuk” başlıklı bölümde sıralanmış politika ve tedbirlerin maddeleri yukarıda belirlediğimiz verili durumları doğrulayan bilgileri içermektedir. Planın amaç bölümünde “Çocukların üstün yararı temelinde iyi olma hallerinin desteklenmesi, potansiyellerini gerçekleştirmeye yönelik imkânların artırılması ve fırsat eşitsizliğinin azaltılması temel amaçtır.” Bkz.11.5 Yıllık Kalkınma Planı. Bu amaca ve yaklaşıma dayandırılan, çocukluğun gelişimi, çocukların yoksulluğu, çocukların istismarlardan korunması ve çocuklara yönelik piko-sosyal destek başlıkları altında toparladığımız 5 yılın sonunda gerçekleştirilmesi hedef olarak belirlenerek maddeleştirilen tespitlerin aradan geçen iki yılın sonunda yeterli düzeyde ortadan kalkmadığını söyleyebiliriz. Benzer bulgulara TÜİK’in Sosyal Koruma ve Sağlık verilerinde rastlamak mümkündür. TÜİK verilerinde görüleceği gibi devletin bu alanlara ayırdığı bütçeler artış gösterse de hak ihlalleri yaşayarak mağdur olan çocuk sayısı o kadar artmaktadır ki ayrılan kaynaklar artmasına rağmen yetmemektedir.

Sosyal koruma harcaması 2018 yılında %15,7 artış göstererek 442 milyar 607 milyon TL oldu. Bu harcamanın %98,5'ini (435 milyar 910 milyon TL) sosyal koruma yardımları oluşturdu. Sosyal koruma yardımlarında ise en büyük harcama 214 milyar 133 milyon TL ile emekli/yaşlılara yapılan harcamalar oldu. Bunu 121 milyar 444 milyon TL ile hastalık/sağlık bakımı harcamaları takip etti. Ülkemizde sosyal koruma kapsamında maaş (emekli/yaşlı, dul/yetim ve engelli/malül maaşı) alan kişi sayısı 2017 yılında 13 milyon 261 bin iken, %3,8 artarak 2018 yılında 13 milyon 766 bin kişiye yükseldi. Sosyal koruma kapsamında emekli/yaşlı ve dul/yetim maaşı alan kişi sayısı 2017 yılında 12 milyon 417 bin iken, 2018 yılında 12 milyon 913 bin kişiye ulaştı.

Genel devlet sağlık harcamasının toplam sağlık harcaması içindeki payı, 2017 yılında %78 iken, 2018 yılında %77,5 olarak gerçekleşti. Hane halkları tarafından tedavi, ilaç vb. amaçlı yapılan cepten sağlık harcamaları, 2018 yılında %19,4 artarak 28 milyar 655 milyon TL oldu. Hane halkları tarafından cepten yapılan sağlık harcamalarının toplam sağlık harcaması içindeki payı, 2018 yılında %17,3 olarak gerçekleşti. Kişi başı sağlık harcaması, 2017 yılında 1 751 TL iken, 2018 yılında %15,9 artarak 2 030 TL'ye yükseldi. Kişi başı sağlık harcaması ABD Doları ($) bazında değerlendirildiğinde ise, 2017 yılında 480 $ iken, 2018 yılında 430 $ olarak hesaplandı.

Değerlendirme ve Sonuç, 11.5 Yıllık Kalkınma Planında yer alan politika ve tedbirler bir anlamda malumu ilan eden, mevcut durumda çocuk haklarına dair pek çok hakkın yerine getirilmesine dönük; ihlallerin, yerine getirmemenin, yok sayma ve yasak savma anlamında uygulama veya hiç uygulamama davranışının genel bir kural haline geldiğini göstermektedir. Bu durumu somutlayan yüzlerce hatta binlerce olay hemen her gün kamuoyunun gündemine gelmektedir. Kamuoyunun gündemine yansımayan olayları da eklediğimizde günlük hak ihlallerinin ve mağduriyetlerin on binlerle ifade edilen sayıya ulaşmakta olduğunu görmekteyiz. Evet, çocuklarımız değeri ve aydınlık günleri hak ediyor. Politikaların tedbirlerin saptanması yetmiyor. Yetmeyecektir. Yazılı bilgiler, raporlar ve dosyalar olarak arşivlerde tozlanmaya bırakmak için yazmak değil, gerçek manada yaşam buldurmak, çocuklarımızı tehditlerden ve tehlikelerden korumak için görev ve sorumlulukları yerine getirmek gerekmektedir. Milyonlarca çocuk aşırı ve mutlak yoksul, en temel haklarından yoksun, hizmetlere erişimde eşitsizlik ve ayrımcılık yaşıyor. Fazla söze, hamasete ve içi boş vaatlere çocuklar bile artık inanmıyor ve kanmıyor. O halde yapılması gerekenler ve çözüm yolları çok belli. Tam da planın amaç cümlesinde ifade edildiği gibi, “Çocukların üstün yararı temelinde iyi olma hallerinin desteklenmesi, potansiyellerini gerçekleştirmeye yönelik imkânların artırılması ve fırsat eşitsizliğinin azaltılması temel amaçtır.” Olmalıdır. Bunu sağlamak ve başarmak mümkün, çünkü çocuklarımız böyle bir ülkede yaşamayı hak ediyor ve özlüyor.

10.10.2020