20. Milli Eğitim Şurası
20. Milli Eğitim Şurası Ali ÇAKIROĞLU Yazdı
*20. Milli Eğitim Şurası
Öncelikle 20.Milli Eğitim Şurasının yararlı olmasını diliyorum.
08.07.2014 tarihli ve 29054 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Milli Eğitim Şura Yönetmeliğinde, şuranın; Türk Milli Eğitim Sistemini geliştirmek ve niteliğini yükseltmek icin egitim ve ogretimle ilgili konulari tetkik etme ve tavsiye kararları alma amacı ile düzenleneceği öngörülmektedir.
2-3 Aralik 2021 tarihlerinde toplanacak olan, 20. Milli Eğitim Şurasının ana temasını "Eğitimde Fırsat Esitligi"; alt başlıklarını da;
Okul öncesi, ilköğretim ve ortaogretimde fırsat eşitliği,
Mesleki eğitimin iyileştirilmesi,
Öğretmenlerin mesleki gelişimi
oluşturmaktadır.
20. Milli Eğitim Şurasında, eğitime erişimde fırsat eşitliğinin incelenip, tavsiye kararları alınacak olması yerindedir. Ancak noksandır. Eksiklik erişilecek olan nedir? Sorusuna verilebilecek yanıtlarla bulunabilecektir.
Fırsat eşitliği sağlanacak olan çocuktur. Çocugun yaratılacak firsatla hangi nitelik ve içerikteki eğitime erişmesi gerceklestirilecektir. Çocugun eristirildigi egitim nitelikli/kalitelimidir, guncelmidir? Egitim hangi baglamda kavramlastirilmaktadir. Farkındalık düzeyi yüksek bir toplum mu istenilmektedir, yoksa belirli bir kesimin çocuklarının farkındalık düzeyinin yüksekliği yeterli mi görülmektedir.
Eğitim her çocuğun hakkı olarak degerlendirilip, farkındalık düzeyi yüksekligini askin, bilgi temelinde bir bilinçle esitlik temelinde işleyen demokratik bir toplum inşaasımi öngörülmektedir.
Bu seceneklerden hangisinin tercih edildiği anlayis boyutunda netlestirilmelidir. Bu netlestirmeden sonra
fırsat eşitliğinin incelenmesi yerinde olabilecektir.
Bu yazıda, 20. Milli Egitim Şurasi;
1. Egitime iliskin Anlayis, fikri arka plan,
2. Şuranın yöntemi,
3. Sura konusu ve alt bileşenlerine ilişkin
tespit, görüş, elestiri ve oneriler
şeklinde üç başlık altinda değerlendirilecektir.
I
Eğitime ilişkin Anlayis ne Olmalidir
Eğitim hakki, insan haklarının en başında yer alan ve diğer hakların kullanımı için de olanak ve fırsat yaratan kurucu bir nitelik taşımaktadır.
Eğitim hakkı, insan kişiliğinin tam geliştirilmesi, temel hak ve özgürlüklere saygının pekiştirilmesi amaçları baglaminda insana;
- Ozgunlesme/Insanlasma,
-Ozgürleşme,
-Sosyallesme
Yeterliklerini sunmaktadır.
Bu anlamda, eğitime hak temelli bir anlayışla yaklaşılarak ilke ve kurallar oluşturulmalıdır. Ornegin:
-Her çocuğun/ bireyin, nitelikli/kaliteli eğitime erişim hakki vardır,
- Aile , devlet ve toplum her bireyi nitelikli/kaliteli eğitime eristirmekle görevli ve bundan sorumludur ,
- Eğitimin niteligi/kalitesi belirli standart , ölçüt ve göstergelerle güvence altına alınmalıdır,
- Eğitim sisteminin niteligi/kalitesi, surec- sonuç ve etkilerinin izlenip, değerlendirilmesi yolu ile sürekli geliştirilmelidir
gibi.
Egitimin anlayis boyutunun hak temelli olarak yapılandırılması, temel koşul olarak kabul edildiginde; hakkın öznesi olan çocuğun, egitime erisimi önündeki engellerin kaldirilmasi; lütuf değil çocuğun egitim hakkının teslimine iliskin bir görev bir sorumluluk olarak netlik ve anlam kazanacaktır.
Bu netlik, çocuk kimdir, özellikleri nelerdir, yüksek yararı neleri içerir ve gerektirir ? gibi soru ve sorgulamalar ile Eğitim Sistemini evrensel değer ve ilkelere götürecektir.
Değinilen değer, ilke ve kurallar, başta Insan Hakları Evrensel Bildirgesi ve Çocuk Hakları Sözleşmesi olmak uzere hak ve özgürlük konu ve amaclı diğer belgelerle eğitimi düşünme fırsat ve yükümlülüğü yaratacaktır.
Bu fırsat ve yükümlülukle eğitime ilişkin ölçüt, gösterge ve standartların gelistirilmesi ; eğitimi çağdaş dünyanın güncel egitim içeriği ile bulusturabilecektir.
Sonuc itibari ile hak temelli bir egitim anlayışı baglaminda, herkese potansiyelini tam kullanma olanağı ve fırsatı verilerek; özgür birey, eşit yurttas, toplumuna ve insanlığa karşı sorumlu ve saygılı olma becerilerini edinmelerinin önü acilmalidir.
Yazıda dile getirilen egitim anlayışı ile;
2. bölümde Öğretmenlerin mesleki ve kişisel gelişimi,
3. bölümde ise eğitimde fırsat eşitliği
konulari Iliskilendirilecektir.
------
20. Milli Egitim Şurasında Yontem
II
Birinci bölümde "hak temelli" egitim anlayışı üzerinde durularak; çocuğun nitelikli/kaliteli eğitime erişim hakki oldugu; ailenin, toplumun, devletin ve insanlığın da bu hakkı gerçekleştirmekle görevli ve sorumlu bulunduğu belirtilmişti.
Eğitim hakkının ilke ve deger (ulusal ve evrensel) temelinde gerçekleştirilmesi amaci; seçilen yol ve yöntemin de amaca uygun belirlenmesini gerektirmektedir.
Şûra Yontemi
Şuranın yöntemi 08.07.2014 tarihli ve 29054 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan...Şûra Yönetmeliği ile şuranın gündemi, oluşumu, çalışma usul ve esasları basliklarinda belirlenmiştir.
Deginilen Yonetmelikte belirlenen şura yontemi; eğtim hakkının kapsayıcı nitelikte yasama geçirilmesi amacına uygunmudur? Başka soru ve sorgulama ile egitim faaliyetleri;
1. Çocugun ihtiyaç, istek ve beklentilerine uygunmudur?
2. Belirli standartları karşılamada yeterlimidir?
3. Çağdaş toplumun oluşturulup, ilerletilmesini desteklemektemidir?
4. Eğitim mevzuatına uygunmudur?
5....
gibi sorulara yanıt oluşturabilecek butunluktemidir ?
20. Şûranin yöntemi , ilgili Yonetmeligin Şura konusunun belirlenmesini düzenleyen 12. madde hukmu örneğinde irdelenebilecektir. Bu hüküm bağlamında, Şura gundemi/konusu doğrudan Bakan tarafından, taktir edilirse de TTK ya da merkez ve taşra örgütü ile diğer kurum ve kuruluşlarının da gorusu alınarak belirlenebilecektir.
Deginilen hukum, "Bakanlık birimleri ile diğer kurum ve kuruluşların görüşleri alinir ." şeklinde değil " alinabilir " mantigindadir. Şûra konusunun belirlenme yöntemi bu haliyle istenilirse demokratik, istenilirse demokratik olmama keyfiyetine dayanmaktadır.
En temel insan haklarınin başında yer alan "egitim hakki"; bakanın taktiri ile demokratik olunabilecek bir yöntemle irdelenip yaşama geçirilemez. Yaratıcı ve eleştirel düşünme saklı tutulup, "özenli dusunme" yöntemi dahi uygulansa amaca uygun dusecek olan demokratik, katılımcı yöntemlerdir.
Sözü edilen 12.madde ve Yönetmeliğin demokratik karar sürecini sınırlandıran diger hükümleri derhal değiştirilmelidir.
Kaldiki, egitim politika ve kararları yalnızca Bakanlığa bırakılamayacak önem ve değerdedir .
Yöntem ve Eğitimde Fırsat Esitligi
Şura yönteminin eğitimde fırsat esitligine iliskin;
1. Olanı/ mevcut durumu,
2. Olması gerekeni/varılmak istenilen yeri
ortak kural, ilke ve önlemler bütünü ile tanımlayabilme niteliğinde olması beklenecektir.
Eğitimde Fırsat eşitliğini sinirlandirip, engelleyen hususlar nelerdir?
Egitimde fırsat eşitliği konusu " Açık kapı , yüksek esik gerçekliğinde ise eşik kimler için hangi neden ve gerekçe ile yüksektir.
Fırsat eşitliği önündeki eşiğin yüksekliği nasıl görünür kılınabilir? Şurada bu görünürlük üzerinde inceleme, değerlendirme yapılıp, öneri geliştirilmesi yerinde olacaktır. Bu anlamdaki ihtiyac icin;
1. Hangi tur veri ve bilgi,
2. Bu veri ve bilginin değerlendirileceği hangi nitelikteki diyaloglar için hangi katılımcılar
gereklidir?
3. Öngörülen cıktılari olusturabilmek icin ne
kadar zaman gereklidir?
Veri ihtiyaci
Veriye dayanmayan tespitlerle teşhis ve önlem olusturulamayacaktir. En azindan;
1. Öğrenim kademeleri temelinde kaç ogrencinin eğitime erişim sinirliligi/engeli vardır?
2. Eğitime erişim sinirliligi/engeli egitim ortamından mi, egitim çalışanları yeterliliginden mi, derslik- okul sayısından mi, ders kitabı, yardımcı kitap, egitim araç gereci, öğretim yöntem ve tekniklerinden mi... öğrenme sitili ... noksanlığından mi kaynaklanmaktadır? Bu nedenlerin etkilediği öğrenci sayısı ne kadardır?
3. Dijital Eğitim baglaminda;
a) Sistemsel noksanlar mi vardır, donanım, yazılım, içerik, program, sunum, erişim, ... gibi
b) Egitim çalışanlarının dijital okur-yazarlik yeterlikleri mi; bilgisayar-internet olanakları mi yetersizdir. Bu engellerin öznesi egitim çalışanları ne kadardır?
c. Cocuklarin tv, tablet, bilgisayar, internet bağlantısı, bilişim teknolojileri okur yazarlığı mi noksandır? Bu engellerin çocuklar üzerindeki dağılımı ne kadardır?
4. Ozel egitim gereksinimi ve bu gereksinimin yetersizlik türlerine gore dağılımı nedir?
5. Sığınmacı, mülteci ...vd çocukların sinirlilik/engel türleri temelinde sayisi ve gereksinimleri nelerdir?
6. Diğer dezavantajlı çocukların gezici tarım işçisi, iste/evde... calisan, sokakta yaşayan, oksuz- yetim, ıslah evlerinde bulunan, ...vb. Çocukların öğrenim kademelerine gore sayısı ne kadardır?
7. Öğrenci velilerinden/vasilerden;
a. Asgari ucretle geçinenlerin,
b. Asgari ücretin altında geliri olanların,
c. Işsiz olanlarin.
d. Gelir durumu belirlenememekle birlikte açlık sınırı altında olanların,
e. Kendi evinde oturanların,
f. Kirada oturanların,
g. Büyük anne ve baba ile oturanların,
h. Ailenin kişi sayısı ve kendine ait odası olan öğrenci sayisinin,
I. Sosyal güvencesi olan ve olmayanlarin,
k. Aylık mutfak giderlerinin
l. Ozellikle cocuklarin yıllık giysi ihtiyaçlarının karşılanıp karşılanmadığı,
m. Yakınlarının, devletin, sivil toplum örgütlerinin yardımı ile gecinenlerin
8. Öğrenci, öğretmen, veliler başta olmak üzere tüm egitim paydaslarinin kendilerinin tanımladığı ihtiyaç, istek ve beklentiler belirlenip, belirli değişkenler temelinde tasnif edilmelidir.
9. Eğitim çalışanları, öğrenciler ve veli örgütlerinin dile getirdikleri ihtiyaç, istek ve beklentilerde kategorik olarak düzenlenmelidir.
10...
gibi veriler; TUIK vd. Kurumların bilgileri ile de karşılaştırılarak sinirlilik gerekçesi temelinde veri seti olarak tespit edilmelidir. Veri setinde yer alan veri türleri ilgilileri, ilgili alan uzmanları, psikolog, sosyolog, sosyal calismaci, egitim bilimciler, ... vd.nin katılımı ile olusturulan çalışma gruplarında incelenip raporlanmalidir.
Bilgi ihtiyaci
Eğitime erişim önündeki engeller, çok nedenlilik ve katmanlilık özelliği taşımaktadır.
Her engel turu için farklı bilgiye gereksinim bulunmaktadır.
Ülkemizde calisan nüfusun yarıdan fazlasının asgari ücretle ya da altinda çalıştığı dusunuldugunde; eğitime erişim konusunun Milli Eğitim Bakanlığı ile Bakanlığın sorumluluk ve eşgüdümünde "Genel Yonetimin", toplumun ve gerektiginde de insanligin görev ve sorumluluk alanına girebilecegi görülmektedir.
Eğitime erişimde fırsat eşitliğinin sinirliligini oluşturan neden ve gerekçe ne olursa olsun, "egitim hakkinin" evrensel tanımını oluşturan;
1. Insan Hakları Evrensel Bildirgesi,
2. Çocuk Hakları Sözleşmesi,
3. Hak ve özgürlükleri düzenleyen diğer uluslararası belgelerdeki;
Çocuk, çocuğun hakları- yüksek yararı ve esenliği konularına iliskin bilgi ; Şuranın tüm gruplarında ortak anlayisin olusturulmasi dayanaklari arasinda yer almalıdır.
Eğitime erişimde fırsat eşitliği engellerinin hak temelli bir anlayışla, egitim Bilimleri terminolojisi ile kavramlastirilmasi ilk adımı oluşturmalıdır.
Ornegin: Eğitim Bilimleri bakış açısı ile çocuğun gelisimi ve ogrenmesi ile beslenme iliskisi kurulmalıdır. Ancak yeterli beslenme olanağı bulunmayan çocuklar için alınacak önlemleri genel yönetimin, toplumun ya da insanligin görev ve sorumluluk alanına taşıyacak proje ve programları geliştirecek "bilgi" gereksinimi sağlanmalıdır.
Diyalog ihtiyaci
Eğitim politika ve kararları başta öğrenci, egitim çalışanı, veli, sivil toplum örgütleri, özel sektör, kamu sektörü uluslararası egitim örgütleri olmak uzere; tüm ulusun ve insanlığın birikim ve deneyimini temsil edebilecek nitelikte;
- Bireysel,
-Temsili,
-Örgütlü
Katilim boyutları ile oluşturulmalıdır. Ortak aklı önceleyen bir Surada tüm katilimcilarin;
1. Özgürlükleri,
2. Özgünlukleri
güvence altına alınmalıdır.
Şura yönteminin "MIS gibi" yaparak değil, bilimsel ve demokratik yontemlerle kapsayici , nitelikli/kaliteli egitim için kapıları aralama tutarliginda olmasi beklenir.
-----
20 . Milli Eğitim Şurası
( Eğitimde Fırsat Esitligi)
III
Eğitime erişimde " Acik *kapi yuksek esik " engelinin nedenleri arasinda, toplumsal gelir dağılımının adil ve eşitlikçi olmayan niteliği en baş sırada yer almaktadır.
Sermaye (birikim) rejimlerinin oluşturduğu örgütsel ve idari yapı, hiyerarşi, kamu/ozel personel sistemi yoksul ve yoksun kesimin sömürüsü ve mahrumiyetleri üzerinde işlemektedir.
Öneri Ozeti
Eğitimde Fırsat eşitliğini sağlamak için,
A) Genel anlamda ;
1. Yoksul ve yoksun kesimin, başta cocuklar olmak uzere temel gereksinimlerini karşılayacak " Ulusal Demokratik Dayanışma Butcesi " hazırlanmalıdır.
Önerilen bütçe egitim bütçesi değildir. Ancak, çocuğun öğrenme ve gelişimini destekleyecek insancil nitelikli bir bütçedir.
Bu butceden, "Demokratik, laik, sosyal hukuk devletinin" içini dolduracak ulusal dayanışma önlemlerine kaynak aktarılmalıdır. Bu önlemlerin başında yoksun ve yoksul aileler için " Aile Destek Butcesi ", " Eğitim Destek Butcesi ", ... vb . ... butceler ; ihtiyaca gore kisa/orta/uzun vadeli uygulanmak üzere hazırlanmalıdır.
Eğitim Destek Butcesi, çocuğun öğrenme ve gelişimi için " yeterli hayat seviyesi/standardi " ölçüt olmak üzere hiç bir koşulla sinirlandirilmaksizin uygulanmalıdır. Cocugun öğrenmesi, gelişmesi hakkıdır ve haklar dokunulmaz, devredilmez, vazgecilmez , ertelenemez olarak anlamlandirilmalidir. Eğitim hakkının yerine getirilmesi birilerinin insiyatifine bırakılamaz.
2. Değinilen "Ulusal Demokratik Dayanisma Butcesinin" anlayis, oluşturma ve uygulama boyutlari geniş toplumsal uzlaşı sonucu ortaya konulacak " Ulusal Ekonomi Prorami " ile belirlenmelidir.
Ulusal Ekonomi Programı; Türk Ulusunu Ulusal değerleri ile tam bağımsız ve müreffeh bir sekilde en azindan 2071'e götürecek bir vizyonun bileşeni olarak değerlendirilmelidir.
B) Özel anlamda/eğitimde fırsat eşitliğini sağlamak icin;
1. Bu yazının II. bölümünde sözü edilen veri setleri oluşturulmalıdır.
2. Bu veri setlerindeki özelliklere gore eğitime erişim engelleri, kaldırılmaları amaciyla önem ve öncelik sırasına konulmalıdır.
3. Ilk üç önem ve öncelik sırasında yer alan engellerin kaldırılması icin "Ulusal Demokratik Dayanisma Butcesinden", "Eğitim Destek Butcesine" kaynak aktarılmalıdır.
"Ulusal Demokratik Dayanisma Bütçesi" ve "Eğitim Destek Butcesinden" yapılan harcamalarla elde edilmesi öngörülen cıktı ve etkiler sürekli izlenerek raporlanmali ve Türk Ulusu ile paylaşılmalıdır.
20 . Suraya Egitimde Fırsat Eşitliği için Öneri
Çocuk haklari, çocuğun yüksek yararı temelli ortak kural ve önlemler bütününü içeren " Çocuk Hakları Sozlesmesinin " 27. maddesi, alınabilecek önlemler bakimindan özenle incelenip değerlendirilebilir. Hak temelli egitim anlayışı uygulaması için uzun bir yolculugun ilk adımı olabilir.
Bu maddede ozetle;
1. Her çocuğun bedensel, zihinsel, ruhsal, ahlaksal ve toplumsal gelişimini sağlayacak yeterli bir " hayat seviyesine " hakkı oldugunu,
2. Çocugun gelişimi için gerekli olan " hayat seviyesini " sağlamak görevinin oncelikle ana-baba ve varsa bakimini üstlenen diğer kişilere düştüğünü,
3. Devletin gerektiginde, ana- baba veya çocuğun bakımını üstlenen diğer kişilere, çocuğun gelişimine yonelik gerekli hayat seviyesini/standardını karşılamak icin olanakları olcusunde gerekli onlemleri alarak yardim edeceği, ihtiyaç bulunması durumunda ozellikle;
a. Beslenme ,
b. Barınma ,
c. Giyinme
konularında maddi yardim ve destek programlari uygulayabilecegi
belirtilmektedir.
20. Surada yoksul ve yoksun kesimin çocuklarının öğrenme ve gelişimi ile iliskili yeterli bir hayat seviyesi hakki icin;
Beslenme,
Barınma,
Giyinme
hususlarında standartlar belirlenip bu standartlarin karsilanmasina iliskin " Egitim Destek Butcesi " olusturulabilir.
Barınma, beslenme ve giyinme başlıklarındaki engellerin kaldirilmasina; sağlık, sosyal güvenlik vb. diğer hususlardaki destekler eklenerek; egitime erisimde fırsat esitligi önündeki engeller tedricen kaldırılabilir.
Bu anlayis ve yaklasim, eğitime hak temelli bir bakış açısı kazandırmanın yolunu açarak; egitim amaç ve uygulamalarına doğrultu/yon tutarlılığı getirecektir. Ayrica, Çocuk/insan haklarının eğitimde karşılık bulması, egitimin Kapsayicilik özelliğini geliştirerek, her türlü ayrımcılıkla mücadelede yüksek bir farkındalık kazandıracaktır.
Öneriye Ilişkin Ozelestiri
.Ulusal Demokratik Dayanışma Butcesi,
.Ulusal Demokratik Ekonomi Programi,
.Aile Destek Butcesi,
. Eğitim Destek Butcesi
onerilerinin Şura kapsamını aşan konular oldugu vb. eleştiriler getirilebilir.
Şuranın Eğitimde Fırsat Esitligi ana teması sorunsalı ile toplandığı saklı tutularak; temel sorular sorulduğunda hangi yanıtlar verilebilmektedir? Siz hangi yanıtları nasıl temellendirmektesiniz?
Aile, çocuk için doğal egitim çevresini oluşturmaktadır.
Çocugun karşılıksız sevgiyi, güveni, huzuru, mutluluğu,..., erdemi ilke ve değer baglaminda yaşa(ma)dığı Ailenin korunup desteklenmesi esas olmalıdır.
Doğal egitim cevresi/ yuvası olan ailenin bu görevini beklenilir duzeyde yapabilmesi kosulludur. Koşulun temelinde, ulusal ve evrensel değerleri içselleştirerek, uygulamalarına yansitabilme becerisini çerçeveleyen bir kulturlenme gereksinimi bulunmaktadır. Kültürün ise en az maddi temeller standardı gerektigi bilinmektedir.
Insan kişiliğinin tam gelişmesi...için; cocuk-aile-okul-ulus-insanlik bileşenlerinden oluşan çevrim *sisteminin bütünsel bir strateji doğrultusunda, diğer sistemlerle de işbirliği, etkileşim ve dayanisma ahenginde işlemesi sağlanmalıdır. Bu sağlanmadan Eğitimde Fırsat eşitliği önlemleri sadece söylemde kalmaya mahkum edilir.
Sağlık, huzur, dayanışma, mutluluk, umut, egitim ve gerekli önlemi zamanında almak erdemi ile kalın.
Ali ÇAKIROĞLU
Yazdı
Kasım 2021