Bakan Bolat, Plan ve Bütçe Komisyonu'nda sunum yaptı: Hal Kanunu taslağıyla üretici örgütlerine bedelsiz Hazine arazisi tahsisi öngörülüyor

Haber: Erva GÜN

(TBMM) - Ticaret Bakanı Ömer Bolat, 2012 yılında çıkarılan Hal Kanunu'nda kapsamlı değişiklik öngören taslağın Meclis'teki AK Parti grubuna sunulduğunu belirterek, düzenlemeyle üretici birlikleri ve kooperatiflerinin hallerde ve pazarlarda daha fazla yer almasının, hal kurmalarının maddi olarak desteklenmesinin ve vergi ile rüsum muafiyetlerinden yararlanmalarının amaçlandığını bildirdi. Taslak, hal kurmak isteyen üretici örgütlerine bedelsiz Hazine arazisi tahsis edilmesini, yaş sebze ve meyve ticaretinde ödemelerin bankalar aracılığıyla yapılması ve hal dışında faaliyet gösteren tüccarlara Bakanlıktan yetki belgesi alma zorunluluğu getirilmesini öngörüyor.

TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu, AK Parti Samsun Milletvekili Mehmet Muş başkanlığında toplandı. Komisyonda Ticaret Bakanlığı ile bağlı kuruluşlarının 2027 yılı bütçesi, 2025 yılı kesin hesabı ve Sayıştay Raporu görüşülüyor. Ticaret Bakanı Ömer Bolat, Bakanlığın faaliyetleri, dış ticaret verileri, ihracat ve ithalata yönelik gelişmeler, ticaret politikaları ile 2027 yılı bütçe teklifine ilişkin milletvekillerine sunum yaptı.

Bolat, dünya ekonomisinin pandemi döneminde yaşanan üretim ve tedarik sorunlarının ardından Rusya-Ukrayna Savaşı'nın enerji ve emtia piyasalarında yarattığı dalgalanmalarla karşı karşıya kaldığını belirtti. Artan jeopolitik belirsizliklerin, ticaret gerilimlerinin ve korumacılık tedbirlerinin dünya ticareti üzerindeki baskıyı artırdığını ifade eden Bolat, özellikle Türkiye'nin ihracat pazarları olan Batı bölgelerindeki ekonomik durgunluk ve ticaretteki yavaşlamanın Türkiye'yi olumsuz etkilediğini söyledi. Bolat, yakın coğrafyada yaşanan İran, ABD ve İsrail Savaşı'nın da dünya ekonomisi ve ticareti açısından riskleri ağırlaştırdığını kaydetti.

"TOPLAM MAL VE HİZMET İHRACATIMIZ SON 24 YILDA 7,9 KAT ARTTI"

Bolat, 2002 yılında 36 milyar dolar olan mal ihracatının 2025 yılında 273,2 milyar dolara, 14 milyar dolar olan hizmet ihracatının ise 124,9 milyar dolara yükseldiğini dile getirerek, hizmetler dengesinde 63 milyar dolarlık fazla verildiğini ifade etti. Ekim ayı itibarıyla yıllıklandırılmış mal ihracatının 285,6 milyar dolara ulaştığını bildiren Bolat, şöyle konuştu:

"Böylelikle hizmetler dengesinde 63 milyar dolar gibi rekor bir fazla vererek cari işlemler dengesine önemli bir pozitif katkı sağlanmıştır. Böylece toplam mal hizmet ihracatımız son 24 yılda 7,9 kat artmış oldu. Yıllıklandırılmış olarak bu yıl ekim ayı itibarıyla dün açıkladığımız dış ticaret verilerine göre aylık ihracatımız yüzde 8,1 artışla ekim ayında 25,9 milyar dolara yükseldi. Eylül ayında da yüzde 15'lik artışla 26 milyar dolarlık aylık mal ihracat rekorunu gerçekleştirmiştik. Son bir yılda mal ihracatımızı 15,6 milyar dolar artırırken 2026 yılının ilk 10 ayında net 12,4 milyar dolar artırmış olduk. Yüzde 5,5'lik bir artış bu sene ilk 10 aydaki mal ihracat artışımızdaki artıştır. Son 42 ayın 31'inde aylık mal ihracatımız artmıştır. Son 42 ayın 24'ünde de aylık mal ihracat rekoru kırılmıştır. Bu yıl ilk 10 ayın 7'sinde aylık ihracat artışı sağladık ve ilk 10 ayın 6'sında aylık ihracat rekorları kırıldı. Özellikle nisan ayından bu yana her ay aylık ihracat rekoru kırmaktayız."

"İHRACATI GELİŞTİRME AŞ'NİN KEFALET PORTFÖYÜNÜN YÜZDE 70'İ KOBİ'LERE AYRILDI"

Bolat, 2026 yılında 114 ülke ve 167 merkezde görev yapan 220 ticaret müşaviri ve ataşesiyle firmaların desteklendiğini belirtti. İhracatın finansmanında Türk Eximbank, Türk Ticaret Bankası ve İhracatı Geliştirme AŞ'nin (İGE) katkılarına değinen Bolat, Eximbank'ın geçen yıl 54,3 milyar dolar olan finansman desteğinin bu yıl 59 milyar doları aşacağını söyledi.

Eximbank'tan yararlanan firma sayısının 18 bin 837 olduğunu, bu firmalar arasındaki KOBİ payının yüzde 83'e ulaştığını kaydeden Bolat, "Eximbank'ın öz kaynağı 216,5 milyar Türk lirasına yükseltilmiştir. Türk Ticaret Bankası da 2025 yılında 76,3 milyar TL verdiği finansman desteğini bu yıl sonuna kadar 110 milyar TL'ye ulaştıracaktır. İGE özellikle KOBİ'lere kefalet sağlama noktasında bugüne kadar 297,7 milyarlık kefalet sağlayarak 340,4 milyar TL'lik kredi kullanma imkanı sağlamıştır. İGE'nin kefalet portföyünün yüzde 70'i KOBİ'lere ayrılmıştır" ifadelerini kullandı. Bolat, sözlerini şöyle sürdürdü:

"İhracatçılarımızın günlük reeskont kredi limiti 5 milyar liraya yükseltilmiştir. Bunun 1,5 milyar lirası tekstil, giyim, ayakkabı, mobilya gibi emek yoğun sektörlere tahsis edilmiştir. Reeskont kredisinin maliyeti de yüzde 23,95'tir. Son 22 ayda ihracatçılarımıza toplam 1,9 trilyon TL reeskont kredisi Merkez Bankası kaynaklarıyla kullandırılmıştır. Yaklaşık 541 milyar lira civarında bir faiz sübvansiyonu sağlanmıştır. Emek yoğun sektörlerimizde istihdamı korumak amacıyla tekstil, hazır giyim, mobilya sektörlerinde çalışan her bir personel için 2025 yılında 2.500 lira olarak başlatılan firma istihdam başına destek 2026 yılında 3.500 lira olarak uygulanmaktadır. Ülkemizde 19 serbest bölge faaliyettedir. Geçen yıl 2025'te 12,5 milyar dolarlık ihracat gerçekleştirildi. Bu yılda ilk 10 ayda yüzde 5,5 artışla 11 milyar dolarlık ihracat 19 serbest bölgemizden gerçekleştirilmiştir."

İTHALAT 380,8 MİLYAR DOLARA YÜKSELDİ

Mal ithalatının 2025 yılında yüzde 6,2 artarak 365,4 milyar dolar seviyesinde gerçekleştiğini belirten Bolat, 2026 yılı ekim ayı itibarıyla yıllıklandırılmış ithalatın yüzde 5,4 artışla 380,8 milyar dolara ulaştığını söyledi. Enerji fiyatlarındaki yükseliş nedeniyle enerji ithalatında ilk 10 ayda 10 milyar dolarlık artış yaşandığını belirten Bolat, tüketim malı ithalatının ise yüzde 4,5 gerilediğini ve 2,7 milyar dolarlık tasarruf sağlandığını kaydetti.

İhracattaki artışın ithalat artışının gerisinde kalmadığını ifade eden Bolat, dış ticaret açığının kontrol altında tutulduğunu kaydederek, "Ekim ayı itibarıyla son bir yılda ithalat 19,6 milyar dolar artarken ki bunun 10 milyar doları sadece enerjiden geldi. Bir o kadar da elektrikli makineler ve ürünlerden geldi. İhracatta da net 15,6 milyar dolarlık bir artış sağlanarak dış ticaret açığının kontrol altında tutulması sağlanmıştır" şeklinde konuştu.

Bolat, 2025 yılının 92,2 milyar dolarlık dış ticaret açığıyla kapatıldığını, 2026 yılının ilk 10 ayı sonunda yıllıklandırılmış dış ticaret açığının 95,1 milyar dolar seviyesinde gerçekleştiğini bildirdi. İhracatın ithalatı karşılama oranının 0,2 puan artarak yüzde 75'e yükseldiğini belirten Bolat, "Yerli üretimimizi, milli üretimimizi haksız ticaret unsurlarına karşı koruma noktasında kararlıyız. Bu noktada 155 adet dampinge ve sübvansiyona karşı tedbirlerimiz uygulanmaktadır. 118 adet önlemlerin etkisiz kılınmasına karşı tedbirlerimiz yürürlüktedir. Dampingli ithalatın diğer ülkeler üzerinden gelmesine de müsaade etmiyoruz. 192 ürün grubunda gözetim uygulamalarımız vardır. 10 ürün grubunda da safeguard denilen korunma tedbirlerimiz bulunmaktadır. Ve tam 4.618 üründe de ilave gümrük vergileri uygulanarak yerli ve milli üretimin korunması ve geliştirilmesi çabalarımıza dış ticaret politikası olarak katkı veriyoruz" değerlendirmesinde bulundu.

KANADA İLE STA GÖRÜŞMELERİ KASIM AYINDA BAŞLAYACAK

Bolat, dış ticarette risk esaslı kontrol sistemi TAREKS'in 2025 yılında yapay zeka teknolojileri kullanılarak kapsamlı biçimde yenilendiğini, ithalata konu uygunsuz ürünlere karşı denetimlerin etkin şekilde sürdürüldüğünü ve Türk Standardları Enstitüsü ile iş birliği yapıldığını söyledi.

Ticaret diplomasisi kapsamında yeni pazarlar kazanmak amacıyla serbest ticaret anlaşmalarının (STA) sürdürüldüğünü dile getiren Bolat, Türkiye'nin yürürlükteki serbest ticaret anlaşması sayısının 25'e, tercihli ticaret anlaşması sayısının ise 7'ye ulaştığını kaydetti. Bolat ayrıca, İngiltere ile hizmetler sektörünü de kapsayacak şekilde STA müzakerelerinin devam ettiğini, Kanada ile kapsamlı ve modern bir STA yapılmasına yönelik görüşmelerin kasım ayı sonunda Türkiye'de başlayacağını bildirdi.

BAKAN BOLAT, "İSRAİL İLE TİCARETİN DURDURULDUĞUNU" YİNELEDİ

Afrika ülkeleriyle ticari ilişkilerin geliştirildiğini söyleyen Bakan Bolat, 2002 yılında Afrika kıtasıyla yaklaşık 8,8 milyar dolar olan yıllık dış ticaret hacminin geçen yıl 41 milyar dolara ulaştığını söyledi. İhracatın 10 kat, ithalatın ise 6 kat arttığını kaydeden Bolat, Körfez ülkeleri ve Orta Doğu ile ticaretin, Suudi Arabistan'la transit vize rejiminin başlatılması sayesinde 15 Nisan'dan itibaren sürdüğünü ifade etti.

İsrail ile ticaretin 2 Mayıs 2024 itibarıyla gümrükler, limanlar ve serbest bölgeler üzerinden tamamen durdurulduğunu belirten Bolat, "İsrail ile ticareti gümrüklerimiz, limanlarımız, serbest bölgelerimiz açısından 2 Mayıs 2024 tarihi itibarıyla tamamıyla durdurmuştuk. Bu karar bugüne kadar 2,5 yıldır aynı hassasiyetle ve titizlikle devam etmektedir. Filistin hükümetinin acil ihtiyaçlar talebi üzerine de talep ettiği ürünlerle alakalı olarak geliştirdiğimiz özel mekanizmayı da her ay her ürün başına Filistin ve Türk tarafının özel onayı vermek suretiyle kontrollü bir şekilde uygulamaya devam ediyoruz. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığımızca yayımlanan bir tamim ile de Türk bayraklı gemilerin İsrail limanlarına gitmeleri, İsrail bayraklı gemilerin de ülkemiz kıyı tesislerine girişleri yasaklanmıştır. Kurallara aykırı tespitlerin olması halinde Türk Ceza Kanunu hükümleri çerçevesinde hukuki süreçler başlatılacaktır" diye konuştu.

HAL KANUNU, MECLİS'TE AK PARTİ GRUBUNA SUNULDU

Sebze ve meyve ticaretine ilişkin 2012 yılında çıkarılan Hal Kanunu'nda kapsamlı değişiklik yapılmasını öngören kanun taslağının Meclis'teki AK Parti grubuna sunulduğunu kaydeden Bolat, taslakla üretici birlikleri ve kooperatiflerinin kurulmasının, hallerde ve pazarlarda daha fazla yer almasının, hal kurmaları için maddi destek sağlanmasının ve vergi ile rüsum muafiyetlerinden yararlanmalarının önerildiğini söyledi.

Ticaret Bakanlığı'nın 2027 bütçesine ilişkin Bakanlıkça dağıtılan kitapçıkta, Hal Kanunu'nun taslağına yer verildi. Buna göre, semt pazarlarında üreticilere ayrılan satış yeri oranının mevcut durumda yüzde 20’den yüzde 30’a çıkarılması için Ticaret Bakanlığından yetki alınması, toptancı hallerinde üretici örgütlerine ayrılan işyeri oranının mevcut durumda yüzde 20’den yüzde 30’a çıkarılması için Ticaret Bakanlığından yetki alınması, üretici örgütlerinin, ortak veya üyelerinin mallarının satışına aracılık edebilmesi, üretici örgütleri üzerinden pazarlanan zirai ürün bedellerinden gelir vergisi stopajının kaldırılması ve hal kurmak isteyen üretici örgütlerine bedelsiz olarak Hazine arazisi tahsis edilmesi öngörülüyor.

Ayrıca toptancı hallerinin kurulması ve taşınmasının Ticaret Bakanlığının iznine tabi olması, asgari nitelikleri taşımayan toptancı hallerinin Ticaret Bakanlığınca kapatılması, sebze ve meyve ticaretinde bütün aktörler için ödeme süresinin belirlenmesi, ürün bedellerinin bankalar üzerinden ödenmesi, hal dışı tüccar olarak faaliyet gösterecek gerçek ve tüzel kişilerin, Ticaret Bakanlığımızdan yetki belgesi almasının zorunlu olması ve bu kişilere teminat uygulaması getirilmesi, hal içinde ve dışında faaliyet gösteren tüccarlarda aranılacak sermaye şartına ilişkin Ticaret Bakanlığına düzenleme yapma yetkisinin alınması ve hal içinde faaliyet gösterenlerden alınan teminatın miktarının da Ticaret Bakanlığınca belirlenmesi ile Komisyoncudan komisyoncuya ve aynı toptancı hali içinde tüccardan tüccara mal alımı, satımı ve devrinin yasaklanması, piyasa bozucu eylemler gibi bazı fiiller için ceza miktarları artırılarak cezaları uygulama yetkisinin belediyelerden Ticaret Bakanlığına alınması ve bazı yeni cezaların eklenmesi, yol kenarı denetim istasyonlarının kurulmasına ve işletilmesine ilişkin usul ve esasların belirlenmesi, stokçuluk gibi bazı eylemlerden ceza alanların, kamu kurum ve kuruluşları tarafından verilen ayni ve nakdi destek unsurlarından üç yıl süreyle yararlandırılmaması, Ticaret Bakanlığı'nın kararlaştıracağı nitelikleri haiz perakendecilerin satacağı malların, yüzde 20’yi geçmemek üzere belirlenecek bir oranının üretici ve üretici örgütlerinden satın alınmasının zorunlu olması, Ticaret Bakanlığı'na, depolanabilen sebze ve meyveler için kira ve nakliye desteği verme ve depolama kapasitelerinin artırılması amacıyla teşvik ve destekler verme görev ve yetkisi alınması ve hususlarında değişiklik yapılması amaçlandı.

TİCARET BAKANLIĞI'NIN 2027 BÜTÇESİ 104,2 MİLYAR LİRA

Bakan Ömer Bolat, Bakanlığın 2027 yılı bütçe teklifinin toplam 104 milyar 287 milyon 271 bin lira olduğunu kaydederek, bu tutarın 65 milyar 623 milyon 131 bin lirasının mal ve hizmet ihracatını desteklemek amacıyla cari transferlere ayrıldığını aktardı. Bolat, bütçenin ekonomik sınıflandırmaya göre dağılımını da şöyle açıkladı:

"Ekonomik sınıflandırmaya göre 2027 yılı bütçe teklifimizin 30 milyar 393 milyon 111 bin lirası personel giderlerine, 3 milyar 345 milyon 560 bin lirası SGK devlet primi giderlerine, 3 milyar 82 milyon 506 bin lirası mal ve hizmet alım giderlerine, 1 milyar 790 milyon 465 bin lirası sermaye giderlerine, 52 milyon 500 bin Türk lirası sermaye transferleri tertibine, 65 milyar 623 milyon 131 bin lirası da mal ve hizmet ihracatını desteklemede kullanılacak cari transferlere tahsis edilmiştir."

---