Gündem
Öğrenciler
Öğretmenler
Yazarlar
Üniversiteler
Sınavlar
Kamu Haberleri
Bir Zamanlar Eğitim
İletişim
Künye
  Okullar demokrasiyle nasıl güçlendirilebilir?

Okullar demokrasiyle nasıl güçlendirilebilir?

Eğitime, okula ve öğretmene dair pek çok tanım ve tartışma yürütülmektedir. Tartışmaların tamamına yakınının odak noktasında bu üç unsurun varlığının dayandığı ideolojik temellendirme, tanım ve görev yer almaktadır. Çocukları, gençleri ve dolayısıyla toplumu ideolojik, politik, sosyal, teknolojik ve kültürel değerler,unsurlar ve boyutlar üzerinden yapılandırma/biçimlendirme okul ve eğitim sistemi yoluyla yapılmaktadır. Bütün eğitim sistemleri kapitalist, sosyalist, teokratik her ne olursa olsun yukarıda yer alan boyutları az ya da çok dikkate alırlar. Bu bağlamda ülkelerde etkin ve egemen olan ideoloji eğitime, okula ve öğretmenlere özel misyon, görev ve sorumluluk yüklemektedir. Bu sayede yetiştirilmek istenen insan modeli de tanımlanan mekanizmalar içinde anlam bulur. En başta eğitimin bir planlama ve politika sorunu olduğu gerçeğinden de hareket ederek şunu söyleyebiliriz ki, hangi tür ya da ideoloji uygulanırsa uygulansın eğitim planlanmasının, dolayısıyla eğitim politikasının kendine has bu mekanizmalarla yakından ilgisi vardır. Çünkü her ideoloji kendi özüne uygun bir anlam ya da yapı çerçevesinde eğitimini, hukukunu, ekonomisini, siyasetini ve toplumsal değişimini düzenlemeyi öngörür. Okul Gelişim Modeli’nin literatürü nasıl olmalıdır? 2023 Eğitim Vizyonu'nun kamuoyuna açıklandığı tarihten 4,5 ay sonra Vizyon’da yer alan hedeflerden Okul Gelişim Modeli ile ilgili okul profili değerlendirme ölçütlerinin belirlendiği Bakan tarafından açıklandı. Milli Eğitim Bakanı açıklamalarının devamında 'iyi, etkili okul' tanımlarına vurgu yaparak, "Okul gelişim alanları, 'akademik, sosyal, sportif, kültürel etkinlikler, projeler ve kurumsal kapasite' olarak belirlendi. Okulun gelişim alanlarının tümünü okulun kendi ihtiyaçları ve imkanları doğrultusunda ele alıyoruz" dedi. Okulun fiziksel alt yapısının, hangi sosyo-ekonomik bölgede olduğunu, kaç tane ücretli öğretmenin bulunduğu gibi parametrelere bakılacağını belirten Selçuk, şunları söyledi: "Bu çalışma, okulun kapasitesine bağlı olarak öğrenci başına kaç metrekare düşüyor, bahçesi ne kadardır, bütün bu parametreleri dikkate alarak her bir okulu bir parmak izi gibi kendi içerisinde değerlendirmektir.” Sistemde bir okul gelişim modelinin çıkarılacağını bildiren Selçuk, "Gelişim alanlarında ortalama 50 dolayında ölçüt var. Ölçütlerin hepsi ölçülebilir, izlenebilir, değerlendirilebilir ve uluslararası literatürde dikkate alınan ölçütler" diye konuştu. Okullar arasındaki farklılıkları azaltma iddiası ile gündeme getirilen Okul Gelişim Modeli ve gelişim alanlarının içi; verimlilik, kalite, çıktı ve piyasanın talebine yanıt veren ürün üzerinden yurttaş memnuniyetini öngören ve pazarlamacı/piyasacı/özelleştirmeci akla dayandırılan neo liberal literatür ile doldurulmamalıdır. Geçmişte toplam kalite yönetimi (tky) olarak da bilinen ve o dönem okullarda hayata geçirilmek istenen ideolojik yapılandırma süreci okuldan uzak tutulmalıdır. Okullar arasında oluşmuş farklılaşmanın ilk planda azaltılması zaman içerisinde tamamen ortadan kaldırılması hedefi çok doğru ve değerli. Ayrıca yıllardır bizler tarafından gündeme getirilen bir talep. Aşağıda olduğu gibi listelediğimiz kamusal demokratik okulu var eden asgari sınırlar ve ölçütlerin ön kabulü ve ardından uygulanması üzerinden Okul Gelişim Modelini yapılandırarak okulları yeni bir aşamaya taşıyabiliriz. Bu demokratik kamucu değişim modeli aynı zamanda toplumun demokratik dönüşümünü ve barış içinde bir arada yaşamanın zeminini güçlendirecektir. Demokratik kamucu okul gereklidir Demokratik kamucu eğitim ve bu eğitime niçin gereksinim duyulduğuna ilişkin tartışmalar pek çok toplumda devam etmektedir. Bu tartışmalar bazıları için çok anlamsız, bazıları için ise uzun tartışmalar gerektirebilir. Ancak bizim için bu eğitim modelinin tartışılması tüketilmiş bir konudur. Demokratik kamucu eğitim gereklidir ve bu eğitim modeline zaman kaybetmeden geçilmelidir. Çünkü demokrasi, kulluktan bireyliğe, dolayısıyla vatandaşlığa geçişin bir ürünüdür. Bunun yanında demokrasi, bir yönetim biçimi olmanın yanında bir dünya görüşü ve yaşama biçimidir. Demokratik bir zihin yapısı doğması muhtemel meseleleri çatışmaya meydan vermeden bir uzlaşma içinde çözmenin de adıdır aynı zamanda, Demokratik zihin, ebedi ve ezeli doğrular olduğunu kabul etmeyen bir tasavvur biçimi olarak her şeyi toplumsal talepler bağlamında göreceleştirmek gibi bir işlev yüklüdür. Bu işleviyle demokratik eğitim, eğitimin demokrasiye olan katkısı şeklinde düşünülmelidir. Demokratik eğitimin formel yanını okullar, informel yanını ise aile ve çevre oluşturur. Demokratik eğitimde iki eşit ağırlıkta amaç belirlenmelidir: bir yandan aklın ve akli eylemin oluşumu; diğer yandan kişisel yaratıcılığın ve öte- kinin özne olarak tanınmasının gelişimi (Chomsky, 1997, s. 46-98). Demokratik eğitim politikasında belirlenen ilkelerde –bireylerde görülmek istenen davranış değişiklikleri de bu yöndedir. Demokrasinin sadece bir yönetim biçimi değil, aynı zamanda bir yaşama biçimi ve felsefesi olduğu hedeflenir. Dolayısıyla kendisini birey üzerine kuran demokratik eğitim politikasında amaç “vatandaş” yetiştirmektir. Demokratik eğitim politikası zihni bir içerik taşır ki, bu da eğitsel sorunların çözümünde çatışmaya meydan vermeden bir uzlaşma içerisinde bunların çözümünü gerektirir. Eğitsel değişiklikler toplumsal talepler bağlamında gerçekleştirilir.Toplumsal talepler bağlamında demokratik eğitim politikasına, farklılıkların eğitsel değişikliklere katılımında ya da yön vermesinde hoşgörü değil, tolerans hâkimdir. Demokratik eğitim politikasında politik değişikliklerin tespitinde kullanılacak temel ölçüt bilimselliktir. Bireylere kazandırılmak istenen bilişsel, duyuşsal ya da psikomotor davranışların saptanmasında belirlenen ilkeler, demokrasinin kendi felsefi semantiğine uygun olarak; evrensel/sürekli, barış/düzeni öngören ve uzlaşmacı olmalıdır.
(Kaynak Demokratik eğitim politikası(eleştirel bir yaklaşım) başlıklı makaleden Y. ÖZEN/A. Gül/F. Gülaçtı Erzincan Eğitim Fakültesi Dergisi Cilt-Sayı: 9-2 Yıl: 2007)
  • Demokratik kamucu okulun ölçütleri Kamusal demokratik okul, öğrencilerin kendi yaşamları, öğrenimleri ve okulları için sorumluluk alabileceklerine güvenilen bir okuldur. Böyle bir okulda, öğrenciler kendi aktivitelerini ve birlikte çalışmak istedikleri kişiyi seçerler. Çocuklar ve gençler demokratik yurttaşlığın tüm hak ve sorumluluklarının bilincinde olurlar, düşünce özgürlüğünü, örgütlenme özgürlüğünü ve yapacakları aktiviteleri seçme özgürlüğünü, sadece okuduklarından değil, gerçek anlamda uygulayarak kazansınlar; kendilerini bizzat etkileyen kuralları öğrenciler oylar ve kural ihlalinde jüri görevi görürler.
 
  • Kamusal demokratik okulda personel, yönetmek için değil, yardım etmek için vardır. Onlar okulun yetişkin üyeleridir. Okula, tecrübe ve bilgeliklerini, okul ve öğrenciler için vaatlerini sunarlar. Personel, kelimenin geniş anlamıyla öğretir fakat genelde kendilerine “öğretmen” demezler, çünkü farkındadırlar ki, öğrenciler oyun oynarken, keşfederken, birbirleriyle çalışıp sosyalleşirken, yetişkinlerden çok daha fazla, birbirlerinden bir şeyler öğrenirler.
 
  • Kamusal demokratik okullar, demokratik şekilde yönetir, okulda genelde haftada bir her öğrenci ve personelin oy kullandığı toplantılar düzenlenir. Her yaştan okul üyelerinden oluşan bir jürinin yer aldığı okul toplantılarında, okulun tüm davranış kuralları belirlenir ve bunları özendirme yolları konusu üzerinde durulur. Kısacası, kamusal demokratik bir okul, öğrencilerin karışık yaşlardaki arkadaşlarıyla öğrenme avantajına sahip oldukları, kendilerinin yönettiği bir öğrenmeye ayarlı demokratik şekilde yönetilen bir okuldur.
 
  • Demokratik kamucu okullarda, çağdaş ve bilimsel esaslara dayalı eğitim ve öğretim yapılmaktadır. *Okul bahçe ve oyun alanları ile zeminlerinin çocukların rahat hareket edebileceği ve oyun oynayabileceği genişlikte/uygunlukta düzenlenmesine özen gösterilmiştir. Okulların iç mekan dizaynının eğitim bileşenlerinin görüş ve önerileri doğrultusunda yapılmasına karar verilir. Okul bahçesinde yeterli oranda yeşil alan düzenlemesi yapılır.
 
  • Uluslararası ölçekte eğitim alanında yaşanan gelişmeler yakından takip edilir, uygunluğu genel kabul gören yöntem ve teknikler demokratik kamucu okula entegre edilir.
 
  • Okul dezavantajlı (engelliler) öğrencilerin rahat hareket etmesine olanak sağlayacak fiziksel alt yapıya sahiptir.
 
  • Demokratik kamucu okulda öğrenci, öğretmen, veli ve yöneticiler arasındaki ilişkilerde işbirliğine dayalı sağlıklı ve güçlü bir iletişim kurulmaktadır.
 
  • Okul yaşamında bütün bileşenlerin sürece dair söz ve karar sahibi olduğu bir mekanizma bulunmaktadır. Yönetimin karar alma süreçleri şeffaftır, katılıma ve bileşenlerin denetimine açıktır.
 
  • Okulda görev yapan eğitim emekçileri eğitim, teknoloji ve bilim alanında yaşanan gelişmelere uyum sağlamak ve kendilerini yenileyebilmek için düzenli aralıklarla işlevsel olan hizmet içi eğitimlere katılmaktadırlar. Okullarda destek hizmetinde görev yapan personel hizmetin gerektirdiği yeterliliklere ve niteliğe sahiptir.
 
  • Demokratik kamucu okulun dersliklerinde en fazla 24 öğrenci bulunur. Eğitim öğretim tam gün olup, öğretmenlerin tamamı kadroludur.
 
  • Müfredat; genel bilgi ve beceri eğitimin yanında öğrencilerin ihtiyaçları ve yerel özgünlükler göz önünde bulundurularak hazırlanmıştır.
 
  • Eğitim ve öğretim bireysel farklılıklar dikkate alınarak yapılmakta, öğrencilerin ilgi, yönelim, tercih ve yetenek düzeylerine uygun olarak beceri ve tasarım atölyeleri yapılandırılmaktadır.
 
  • Demokratik kamucu okulda, öğrencilerin kendilerini sanatsal, sportif, kültürel ve dil yönünden geliştirmelerine, sosyal hayata uyum aktivitelerine katılıma yardımcı olacak yeterli sayıda mekanlar ve araçlar vardır.
 
  • Okul, eğitim ve öğretimi destekleyen teknolojik araçlarla donatılmış olmalı, öğrenciler bu donanımlara kolay ve ücretsiz ulaşabilmelidir.
 
  • Öğrencilerin estetik değer ve beceri kazanımı için sanatsal ve kültürel geziler ücretsiz olacak şekilde düzenlenir. Okullarda dönem sonlarında el ve görsel sanata, müzik ve sportif etkinliklerle beslenen festivaller, sergiler ve gösteriler planlanıp uygulanır.
 
  • Öğrencilerin psiko-sosyal yönden güçlenmeleri, ihtiyaç duymaları halinde başvurabilecekleri rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerine önem verilir. Okulda bu alanda yeterli sayıda uzman istihdam edilir.
 
  • Yabancı dil öğretimi evrensel bir gereklilik olarak benimsenmiştir. Bu alanda alt yapısı sağlam temeller üzerine kurulmuş laboratuvarla desteklenmiş bir dil eğitimi yapılmaktadır.
 
  • Bütün öğrencilere sağlık ve beslenme kurallarına uygun hazırlanmış öğlen yemeği ücretsiz olacak şekilde verilmektedir. Öğrencilerin ek beslenme imkanı bulmalarına olanak sağlayacak olan kantinler; en yakın sağlık kuruluşu ve yerel yönetimlerin ilgili birimlerince sistemli olarak denetlenmekte, gelişim dönemlerine uygun besin değeri yüksek sağlıklı ürünler bulundurmaları sağlanmaktadır.
 
  • Demokratik kamucu okulda, sağlık koşullarına uygun, öğrenci sayısına göre hazırlanmış, temizlik ürünlerinin kullanıma uygun olacak şekilde sürekli bulundurulduğu lavabolar vardır.
 
  • İlk yardım için okulda sağlık birimi ve kadrolu sağlık personeli bulundurulur.
 
  • Okul çıkış saatlerinde trafik akışı ve güvenliği okul personelinin katkısı ile ilgili emniyet birimleri tarafından sağlanır.
 
  • Demokratik kamucu okulun yönetiminin belirlenmesinde, okulun eğitim bileşenlerinin seçme ve seçilme haklarını güvenceye alan bir yöntem benimsenmiştir. Okulda hiç kimse farklılığından dolayı kendini ötekileştirilmiş ve ayrımcılığa uğramış hissetmez.
 
  • Okulda eğitim sürecinin ve personelin teftiş ve denetim işlemleri demokratik bir işleyişe uygun olarak rehberlik, dayanışma ve destek amaçlı olacak şekilde yapılmaktadır.
Sonuç olarak, kalıpçı, kopyacı, kışkırtıcı, kutuplaştırıcı ve kamplaştırıcı düşünce sistematiğini eğitime egemen kılarak toplum üzerinde hükümranlık sağlamaya çalışmak, toplumsal uzlaşının altına dinamit koymaktır. Okulları ve okullardan eğitim hizmeti alan toplumu “bizimkiler” ve “ötekiler” olarak ayrıştırarak geniş mutabakat ve uzlaşı sağlamak olanaklı değildir. İdeolojik önceliğin gözleri perdelemesine izin verilmemelidir. Bir yandan mutabakat ve uzlaşıdan söz edip diğer yandan uygulamada ayrıştırıcı davranmak inandırıcı olma vasfını kaybetmenin göstergesidir. Eğitim ve okul sisteminde esnek, özgürlükçü ve demokratik olmayan, kendine ait politikaları dayatmak çatışma kültürünü varsayım olmaktan çıkarıp gerçeğe dönüştürecektir. Bunun önünü almak okulları eşitlik ve adalet temelinde yeniden örgütlemekle olanaklıdır. Adalet olmadan eşitliğin, eşitlik olmadan adaletin sağlaması olanaklı değildir. O nedenle okullar arasında olanakların eşitlenmesini sağlayarak adaleti sağlamanın ilk adımı atılabilir. Bunun yolu ise eğitimi ve okulu kamucu/ toplumcu/ demokratik bir anlayışla düzenlemekten geçmektedir.